Januari 2008, nr 295
jodorowsky box - limited edition
Veel barokke, surrealistische en bloedvergietende bizarheid in deze 6 disc box van Anchor Bay met het verzamelde werk van de maestro van het weirde: Alejandro Jodorowsky. Met zijn bekendste films el topo (1970) en the holy mountain (1973), en in plaats van sante sangra (1989) het onbekendere fando y lis. Rijk gevuld, met drie audiocommentaren, de korte film tarot en lange, ongeziene film la cravatte en twee soundtracks.
berlin alexanderplatz
Dvd-debuut van Fassbinders veelbesproken en (misschien wel te?) goed gerestaureerde monumentale televisieserie.
frans zwartjes. the great cinema magican
Tjokvolle dubbeldisc uitgave van het Filmmuseum en Moskwood met vier uur aan korte films van Frans Zwartjes, ooit door Susan Sontag omschreven als de belangrijkste experimentele filmmaker van zijn tijd. Met onder meer Zwartjes persoonlijke favoriet living, waarin hij hoofdpersoon en cameraman tegelijkertijd is.
the films of kenneth anger, volume 1 & 2
De legendarische anarchist-avantgardist Anger werd dit jaar 80, en werkte nauw samen met distributeur Fantoma die kosten nog moeite spaarde om zijn korte films te restaureren. In de volgende Filmkrant uitgebreid aandacht voor deze prachtige uitgave.
mikio naruse collection
Meneer Mikio Naruse kan terugkijken op een mooi jaar (vanuit het hiernamaals dan). De 'vergeten' Japanse grootmeester kreeg al zijn eigen Criterion rugnummer en een box van de Masters of Cinema, nu eert het British Film Institute hem met een drie schijven tellende collectie.
if...
Boze sixties-klassieker waarin Malcolm McDowell de revolutie tegen zijn burgerlijke schoolleiding aanvoert, en regisseur Lindsay Anderson ook nog eens woest formalistisch tekeer gaat. Uitgave van Criterion.
edvard munch
Liet Masters of Cinema ons eerder al Peter Watkins' politieke horrorfilm punishment park ontdekken, nu geven ze ons Watkins' fenomenale kunstenaarsportret. En wel in de originele, bijna 4 uur durende televisieversie.
wr - mysteries of the organism
Frictiefilm waarin regisseur Dusan Makavejev een fier geërecteerde piemel naast een statieportret van Stalin zet. Het is 1970, en seks en politiek zijn niet van elkaar te scheiden. Deze krankzinnige docu-fictie mix was internationale arthouse hit þ behalve in het door koude oorlog bevroren thuisland Joegoslavië.
blade runner - final cut
De hopelijk ultieme, definitieve, finale versie van de futuristische klassieker. Werkelijk afgeladen box bevat vijf schijven met daarop alle vijf (5!) versies van de film, waaronder dus de al jaren geleden door Ridley Scott aangekondigde final cut.
three films by hiroshi teshigahara
Wat een geweldige manier om kennis te nemen van het mysterieuze, kafkaëske en visueel verbluffende universum van de Japanse regisseur Hiroshi Teshigahara, deze Criterion box. Met het vervreemdende pitfall, de erotische nachtmerrie woman in the dunes en de existentialistische sciencefiction the face of another.
Rik Herder
Deze lijst is samengesteld door Boudisque, zie www.boudisque.nl en de kortingsbon in de gedrukte krant, waarmee u 10% korting krijgt op al deze dvd's.
Edvard Munch. Melancholie, 1894/95 (© The Munch Museum/The Munch-Ellingsen Group/2007, ProLitteris, Zürich).
"Ziekte en waanzin waren de zwarte engelen die naast mijn wieg stonden. Vanaf mijn geboorte zijn de engelen van angst, zorg en dood aan mijn zijde geweest". Het bestaan van Edvard Munch (1863-1944) was een constante hel. Zijn moeder overleed toen hij vijf was aan TBC, net als zijn zusje; het somberbruine huishouden wordt verstikt door ziekte, dood en een de keelafsnijdende autoriteit van een streng gelovige vader. Depressiviteit en benauwdheid zijn Edvards norm, mentale instorting en waanzin constant binnen handbereik. Ook jaloezie en afgunst zijn nooit ver.
Flarden
Oplichterij
Rik Herder
edvard munch, te koop op dvd (import, Masters of Cinema)
Rutger Hauer en Harrison Ford in blade runner.
De nieuwe 'ultimate collector's edition' van blade runner biedt voor wie de film niet eerder zag twee grote hordes. Ten eerste het feit dat de invloed van de film zo groot is geweest dat hij nooit zo origineel en imponerend kan zijn als toen hij in 1982 voor het eerst werd uitgebracht. Het inktzwarte toekomstbeeld dat de film biedt draait om nog altijd relevante onderwerpen: het klimaat (de film speelt in het Los Angeles van 2019, geplaagd door een constante zure regen), migratie (het rokerige straatbeeld vermengt Amerikaanse en Aziatische elementen) en met name identiteit.
Curiosum
Lichtvoetig
Joost Broeren
blade runner, te koop op dvd (Warner)
sicko
la bête humaine
this sporting life
letzte man
frau im mond
4 x varda
naked prey
big bang love, juvenile a
evil dead ultimate edition
doin' time in times square
Rik Herder
Deze lijst is samengesteld door Boudisque. Voor meer informatie ga naar www.boudisque.nl
Zwart-wit en bril-jant. Het is een eenvoudig verhaal, misschien een variatie op Adam en Eva en de zondeval, met dat verschil dat God nu wel luistert als Adam zich heeft laten gaan. Op het platteland wordt 'de man' - de personages hebben geen namen - door 'de vrouw uit de stad' overgehaald zijn eigen vrouw te vermoorden zodat ze samen kunnen vluchten. Dronken van verliefdheid stemt hij in, maar op het cruciale moment verliest hij de overtuiging. Zijn vrouw vlucht dan naar de stad, hij gaat haar achterna en overtuigt haar opnieuw van zijn liefde. Op de terugweg - hun tweede huwelijksreis - kapseist hun bootje en de vrouw verdwijnt onder water. Is zijn grote liefde dood, of toch niet?
Edward Munch
Een gebroken glas-in-loodvenster
Het inktzwarte ploeterbestaan van de revolutionaire kunstschilder Edvard Munch inspireerde de controversiële Engelse regisseur Peter Watkins tot een somber, complex, drieëneenhalf uur durend biografisch monument. Hij vraagt veel van de kijker, maar die wordt wel beloond met een ongekend rijke kijkervaring.
Al deze droefenis is de brandstof voor Munchs alles verslindende artistieke zoektocht naar subjectiviteit, die leidt tot een oeuvre dat veel groter is dan De Schreeuw, zijn bekendste werk: 1000 schilderijen, 4000 tekeningen en 15.000 afdrukken. Munch was de eerste grote expressionist, die onder het motto 'Ik schilder niet wat ik zie, maar wat ik zag' niet de werkelijkheid verbeeldde, maar zijn eigen ervaringen en gevoelens.
Het tijdrovende artistieke proces, de pijn van de scheppingsdaad, de symbiose van leven en werk én de bredere sociale, culturele en intellectuele context waarin kunst ontstaat - regisseur Peter Watkins wil het allemaal laten zien. Dat maakt van edvard munch een complexe, lange (211 minuten) en niet altijd even makkelijke kijkervaring. Maar ook een uniek, barstensvol, monumentaal en formalistisch innovatief meesterstuk.
Een gebroken glas-in-loodvenster, zo noemt de controversiële Britse filmmaker (punishment park, la commune) zijn film. Alle facetten uit Munchs leven komen langs - zijn getormenteerde jeugd, experimenten in subjectiviteit, de aanvallen van bourgeoisie op zijn kunst, zijn vele reizen naar het buitenland, constante strijd met en om vrouwen - maar niet in een 'logisch' opgebouwde lijn, van een dal via opbouw naar climax, maar gefragmenteerd en gelaagd.
Watkins legt laag op laag op laag. Heden, verleden en toekomst snijden door elkaar, zowel in beeld als geluid. Sommige beelden doorboren keer op keer het verhaal, zoals die van een bleek meisje dat bloed ophoest - onuitwisbare herinneringen aan het ziekbed van zijn zusje. Andere beelden en dialogen zijn willekeurige flarden. 'Floaters', noemt Watkins die. In de montagekamer had hij stukjes film met flarden van scènes liggen, die hij op willekeurige momenten greep en lukraak in de film monteerde. Zo gaat het immers ook in het echte leven, zegt Watkins in een 'zelf interview' in het 80 pagina's tellende boekwerkje van de dvd. De mens leeft niet alleen in het nu, maar evengoed in het verleden als in de toekomst - herinneringen, wensen en verwachtingen zijn immers onlosmakelijke onderdeel van onze dagelijkse ervaring.
Watkins palet is breed, maar de focus claustrofobisch. Frontaal gefilmd - zoals Munch ook zijn onderwerpen meestal benaderde - en geschoten door een telelens, zodat alle diepte platgedrukt wordt. We zitten bovenop de gezichten van familie, collega's, drinkebroeders, minnaressen, critici, burgers; close, onrustig, te dichtbij, in overvolle ruimtes waar stemmen uit verschillende bronnen, tijden en personages door elkaar praten.
Watkins blijft verre van alle narratieve trucs om de kijker mee te slepen - identificatie, opbouw, meeslepende muziek. De 'monoform' noemt hij dit: Hollywoodtrucs om de kijker in een vaste, voorgeprogrammeerde reactie te dwingen, manipulatie en oplichterij dus. Daar moet de revolutionaire-actiefilmer niets van hebben: hij dicht de kijker een veel actievere rol toe in het kijkproces. Daarom laat hij zijn personages (vertolkt door amateurs, die ook hun eigen bijdrage aan dialogen mochten geven) vaak recht in de camera kijken. Zo slecht Watkins de 'vierde muur': de wand tussen kijker en bekekene, het scherm dus. En het werkt: het haalt je niet uit de film, maar trekt je erin. Alsof je een van de aanwezigen bent op de set. Vooral als Edvard je aankijkt met die constant gekwelde blik van 'm; zwijgend, terloops - als een levend zelfportret. Even breekt de film uit de besloten, kleine wereld van de fictie en stapt de echte wereld binnen.
Voor meer over Peter Watkins en releaseplannen van zijn films, ga naar zijn eigen website: www.mnsi.net/~pwatkins
Blade runner
Eindeloze versies
Na de originele versie uit 1982 en de director's cut uit 1992 is er nu de final cut van Ridley Scotts blade runner. Alle versies worden verzameld in de 'ultimate collector's edition', maar er is nog geen einde in zicht.
De film draait om een groep replicanten, mensachtige robots met een levensspanne van vier jaar, die in opstand komen tegen hun sterfelijkheid. 'Blade runner' Rick Deckard (Harrison Ford) wordt belast met hun 'pensionering' (lees: liquidatie), een opdracht die existentiële vragen over de menselijke aard oproept als hij verliefd wordt op replicant Rachael. Meer nog dan de thematiek biedt ook de esthetiek van de film geen verrassing meer voor de moderne kijker, zo'n grote invloed heeft het gehad. Niet alleen op sciencefiction maar ook ver daarbuiten, van anime tot reclamefilmpjes, van videoclips tot de modewereld.
Het tweede en grotere probleem waar de nieuwe kijker op stuit is welke van de vijf versies die de box biedt als eerste bekeken moet worden. Eén van de twee 'originele versies' (Amerikaans en internationaal), waarin de originele visie van regisseur Ridley Scott op last van de studio werd verwaterd met een voice-over en een kunstmatig happy end? De 'workprint-versie', een onaf curiosum dat in 1991 per ongeluk vertoond werd en de publieksroep om de originele versie aanstookte? Misschien de resulterende director's cut uit 1992, waarin de studiobemoeienis ongedaan werd gemaakt en Scott een droomscène invoegde die sterker impliceerde dat Deckard zelf ook een replicant is? Of toch de nieuwe final cut, zeg maar de director's cut van de director's cut en opvallend genoeg de kortste versie van de film?
Gezien de naam zou de 'final cut' het meest logisch zijn. Voor deze 'definitieve' versie kon Scott eindelijk de puntjes op alle i's zetten - met de eerdere director's cut had hij, ironisch genoeg, weinig van doen. Veel effecten werden opgeschoond, bloopers en continuïteitsfouten opgelost. Er werden zelfs nieuwe opnamen gemaakt van actrice Joanna Cassidy en de zoon van Harrison Ford om enkele zeer storende beeldfouten te corrigeren.
Naast al deze officiële versies biedt de box bovendien nog een semi-officiële zesde versie van blade runner. De drieëneenhalf uur durende 'making of' dangerous days geeft een uitgebreid beeld van het maken van de film, met ongekend eerlijk commentaar van de cast en crew. Hierbij werden ter illustratie vaak geen beelden uit de film, maar uit de archieven opgediepte, ongebruikte takes getoond. Bovendien staan er ruim 45 minuten aan verwijderde of (vooral) alternatieve scènes op de schijf, opvallend genoeg gemonteerd tot een min of meer coherent geheel.
Vooral de verwijderde scènes bieden interessante inzichten in wat de film ook had kunnen zijn. Sommigen hiervan, met name twee gesprekken van Deckard met een collega-'blade runner', hebben een lichtvoetige toon die de film zelf node mist. Anderen benadrukken de noir-invloeden die ook door de voice-over versterkt werden, bijvoorbeeld een onderonsje tussen Deckard en een barman. Op internet circuleren al enkele jaren hybride 'fan edits' van de film, waarin meestal de voice-over blijft en het happy end er uit gaat. Met de berg aan nieuw materiaal die deze box biedt, ontstaat de mogelijkheid voor ingrijpender fanversies. Ongetwijfeld is er dan in 2019, het jaar waarin de film speelt, genoeg materiaal voor weer een nieuwe uitgave.
Top 10 import dvd's
Meneer Meer lijkt zichzelf te hebben overschreeuwd. Ja, het is allemaal heel erg in Amerika, en wat is hij toch een ster in het zielig laten zijn van zielige mensen. Maar toch.
Poëtisch-realistisch noodlotsverhaal van Jean Renoir uit 1938 over ploeterende arbeiders en onmogelijke liefde. Machinist Jean Gabin is getuige van een moord op zijn trein, maar uit liefde voor de mooie dader verraadt hij haar niet.
Speelfilmdebuut van Britse regisseur Lindsay Anderson (if...), die een realistisch, aards gevoel meegeeft aan zijn portret van een jongen uit de Noord-Engelse koolmijnen die uitblinkt in rugby. Met krachtige beelden van de brute sport.
Masters of Cinema gaat nog even door met zwijgende Duitse meesterwerken. Verhaal over de ontslagen deurman van een chique hotel (Emil Jannings) is een hartverscheurend portret van aftakeling. Murnau's vloeiende en subjectieve cameravoering was revolutionair in 1924.
Fritz Langs laatste zwijgende film is een waanzinnig mooi vormgegeven sciencefictionfilm over een maanreis die te kampen krijgt met veel problemen, waaronder spionage en romantisch melodrama. Lang liet zich bijstaan door een roedel wetenschappelijke adviseurs. De countdown sequentie is legendarisch.
Vier films van de beroemde Franse regisseuse Agnès Varda, waaronder la pointe courte uit 1956, wel de allereerste Nouvelle Vague genoemd (sorry Godard). Verder ook nog cléo from 5 to 7, le bonheur, en vagabond. Afgeladen (en dure) Criterion box, met veel korte films, nieuwe docu's en essays van o.a. Filmkrant-columnist Adrian Martin.
Echt heel irritant: ben je net lekker koloniaal ivoor aan het jagen, word je gevangen genomen door een belachelijk bijgelovige Afrikaanse stam. Voor je het weet worden je vriendjes doodgemarteld. Gelukkig word jij vrijgelaten - zonder wapens en zonder kleding, dat dan weer wel. Terwijl je als wild wordt opgejaagd verlies je met elke stap een laagje beschaving... walkabout meets hard target in deze film van Cornel Wilde uit 1966 (Criterion).
Onbegrijpelijke Miike Takashi met suikerspinzoete kitschmomenten. Twee kerels zitten in de bak, er worden modernistische toneelstukjes opgevoerd, op de binnenplaats staat een grote zwarte raket en de lucht is rood. Zoiets. Was te zien op het vorige Dejima Japanese Film Festival, dat dit jaar helaas niet doorgaat. Waar moeten we dan Takashi's sukiyaki western django zien?
Zoveelste uitvoering van de onverwoestbare creatie van Sam Raimi, Bruce Campbell en Robert Tapert. Maar liefst drie discs met twee versies van de film en zes nieuwe featurettes. Campbells solocommentaartrack, die we al van een vorige versie kenden, is hilarisch, vooral als hij zijn eigen houtenklazerigheid afzeikt.
tishe op times square. De regisseur van de klassieke hiphopfilm wild style hing in 1992 uit zijn raam en pakte nog net het authentieke Times Square-gevoel mee, voordat de schoonmaakwagens van Rudy 'zero tolerance' Giuliani het scum wegspoelde.
sunrise
F.W. Murnau
F.W. Murnau.
De film krijgt zijn briljantheid door de eenvoud waarmee het dit universele verhaal van verlangen, schuld, boete en vergeving vertelt, maar bovenal door zijn vorm: net als Murnau's the last laugh vertelt sunrise zijn verhaal bijna zonder tussentitels. Stel je voor hoe lastig het is zo'n eenvoudig verhaal anderhalf uur lang zonder woorden boeiend te houden. Maar deze koning van het Duitse expressionisme (nosferatu, faust) was door Fox niet voor niks naar Hollywood gehaald. Behalve het boottochtje werd bijna elke scène opgenomen in kunstmatige decors zodat Murnau alles in de hand had: de val van de schaduwen, de hoek waaronder objecten en acteurs in beeld komen, eigenlijk alles wat zich voor de camera beweegt. Sommige decors - de slaapkamer met het buitenproportionele meubilair, het moeras waar de minnaars elkaar ontmoeten - schitteren door hun surreële belichting of onwerkelijke verhoudingen. De cameratechnieken die Murnau daarvoor gebruikte waren niks minder dan revolutionair. Hij hing camera's aan plafonds of liet ze op een platform boven de grond zweven, waardoor een cameraman niet met z'n laarzen in de modder wegzakte.
De film flopte helaas want dertien dagen na de première verscheen the jazz singer, de eerste film waarin gesproken werd ('talkie'). Maar de filmindustrie kon niet heen om de magie die Murnau had gerealiseerd: bij de allereerste Oscarceremonie in 1929 kreeg de film drie Oscars, voor Beste Actrice, Camerawerk en Productie. Niet zeuren dus, gewoon aanschaffen.
Ronald Rovers
Te koop op dvd (Lumière)
my way home
Miklós Jancsó
"Ik ga niet." Nee, hij loopt niet mee, hij hoort immers nergens bij, de hoofdpersoon uit Miklós Jancsó's my way home (Tsjechoslowakije, 1964). Als zeventienjarige scholier strompelt hij al zwijgend wat door de nadagen van de wereldoorlog, ergens in Hongarije, dan weer meegenomen door een groep Kozakken, krijgsgevangene gemaakt, vervolgens bevrijd, om dan weer voor verrader te worden uitgemaakt door zijn eigen bevolking. Hij is een sjabloon van een personage, zonder naam, zijn identiteit slechts ingevuld en meegenomen door alle windstreken.
Totdat hij bij een Russische officier terechtkomt, die samen met zijn koeien melk levert voor het front. In dat geraamte van een huis - alleen de gevel staat nog recht overeind - voelt hij zich thuis. En samen met de officier, ook nog een jongen slechts, sluit hij vriendschap. Alleen duurt dat ook maar even want de officier heeft een kogel in zijn buik. En overal om hen heen liggen mijnen. Jancsó heeft de vliegtuigscène uit north by northwest (1959) - de antithese van de man met het mes in de donkere steeg - uitgebreid tot een algeheel symbool van dreiging, dreiging van oorlog, van de overvliegende vijand. En dreiging van bespied worden. Talloos zijn de weergaloze dubbeldekkershots, de mooiste in een scène waarin de twee jongens een zwembad tegenkomen, waar dames nietsvermoedend aan het zwemmen zijn, totdat de jongens aan komen schreeuwen en zij op de vlucht moeten slaan. Een van hen wordt gevolgd door Jancsó's vliegtuig, naakt rennend door het landschap. De vrouw als opgejaagd wild. In tijden van oorlog.
Gehoorzaam of doe het zelf, zegt een van die mallotige militairen ergens in de film. Het sjabloon kiest voor het laatste. Als zijn vriend is overleden, resteert hem niets anders dan zijn reis weer te vervolgen, verder het land in. Verkleed als Russische soldaat rent hij over de spoorbaan, gevolgd door een dubbeldekker, op weg naar niets, niemendal, zijn thuis.
Totdat hij plotsklaps stilstaat en ons recht in de smoel aankijkt: Krankzinnige wereld, is het niet?
Mike Naafs
Te koop op dvd (import, SecondRun DVD)
