Maart 2008, nr 297

De geruchtenmachine

Hoe komt een Nederlandse verslaggever aan een rol in een Hollywoodfilm? GPD-correspondent en voormalig oorlogsverslaggever in Bosnië Harald Doornbos is vanaf 3 april te zien in the hunting party, met in de hoofdrol Terrence Howard en Richard Gere. In de film spelen de twee Hollywood-acteurs verslaggevers in voormalig Joegoslavië die op jacht gaan naar de meest gezochte oorlogsmisdadiger ter wereld: 'The Fox'. Doornbos vanuit Pakistan, waar hij momenteel is gestationeerd: "Het verhaal is heel losjes gebaseerd op wat ik met een paar bevriende collega's in de zomer van 2000 heb meegemaakt in Bosnië, toen we in een gekke bui besloten een dag op jacht te gaan naar Karadzic. In 48 uur kwamen we dichter bij hem in de buurt dan de VN in maanden was gelukt." Het verhaal dat een van de collega's daarover publiceerde in Esquire werd de basis voor het script van de film, waar Doornbos uiteindelijk 45.000 dollar aan overhield wegens het afkopen van zijn figuur als filmpersonage. En Doornbos mocht najaar 2006 ook nog met zijn vrienden naar de set komen in Sarajevo, waar hij in twee scènes optrad als 'journalist #3'. Doornbos: In de eerste scène ontmoeten we na jaren onze vriend Duck (Terrence Howard) weer in Sarajevo en dan zeg ik (zet zware stem op): "Back in the trenches with the commoners?" Een minuut later zitten we 's avonds met elkaar wat te drinken, de oorlog is voorbij, hij vraagt hoe het hier nu is en dan zeggen wij dat het alleen maar beter kan worden en dan zeg ik: "... until they catch 'The Fox'." Heeft Doornbos het resultaat al terug gezien? Doornbos: "Ja man, hier in Pakistan ligt de illegale dvd voor 80 eurocent in de winkel!" Voor de première komt Doornbos in april naar Nederland. "Maar eerst nog even achter Bin Laden aan."

Zeeuwse meisjes

Het Nederlands Filmmuseum is één van de 37 Europese filmarchieven en cinematheken dat meedoet aan een site waarop vanaf april gratis 100 stille films te zien zullen zijn. De site, met de naam European Film Treasures, is een initiatief van de Parijse filmrestaurateur Lobster Films dat daarbij steun krijgt van het Media-programma van de Europese Unie. Het Filmmuseum is in gesprek over drie titels uit de jaren '10. Een daarvan is een productie van Maurits Binger, getiteld twee zeeuwsche meisjes in zandvoort uit 1913, met een hoofdrol voor Neerlands eerste filmster Annie Bos en geregisseerd door Louis Crispijn. Daarin beleven twee Zeeuwse meisjes 'dolle avonturen' met twee jongemannen op het strand van Zandvoort.

Opheffingsuitverkoop

Foto: Martine van der Meer.

"Het is traumatisch. Heel erg", verzucht eigenaar Richard van der Veen nu hij zich gedwongen ziet zijn muziek- en dvd-speciaalzaak Boudisque aan de Amsterdamse Haringpakkerssteeg te sluiten. Dat vindt ook de groep verstokte filmliefhebbers die vaste bezoeker was van de winkel die een kwart tot een derde van zijn oppervlak aan onafhankelijke films had gewijd. Van der Veen: "Een jaar of 25 geleden begonnen we met video's van heel obscure makers: wat er in filmtheater The Movies draaide was ons al te commercieel. Met de komst van de dvd zijn we wel meer richting gangbare arthousefilms opgeschoven." Van der Veen zag de dvd-omzet de laatste twee jaar licht teruglopen door een halvering van de verkoopprijs, "waardoor we twee keer zoveel dvd's moesten verstouwen terwijl dat hetzelfde opleverde." Wat Boudisque echter de das om doet, is een terugloop in muziekverkoop in combinatie met een forse huurverhoging. De winkel sluit op 29 maart; tot die tijd is het opheffingsuitverkoop. Toch is alle hoop nog niet verloren. Van der Veen: "Het nieuws van ons sluiten heeft meer reuring veroorzaakt dan we zelf hadden verwacht: van verschillende kanten komen nu suggesties voor andere locaties. Maar omdat we geen buurtwinkel zijn en klanten uit de regio en het verre achterland ons moeten kunnen vinden, zijn we niet geholpen met een pandje achteraan de Kinkerstraat." In december van dit jaar zou Boudisque zijn 40-jarig bestaan vieren. De filialen in Utrecht en Nijmegen blijven gewoon bestaan.

De Belgen komen!

julia.

De Belgische distributeur Cinéart heeft per 1 februari voet op Nederlandse bodem gezet met een eigen vestiging in Hilversum. Wallie Pollé, die het filiaal zal runnen, heeft daarvoor zijn baan bij A-Film na 5,5 jaar opgezegd. Waar Cinéart en A-Film voorheen elkaars films in sublicentie uitbrachten zijn het volgens Pollé "vanaf nu gewoon concurrenten." A-Film-directeur Pim Hermeling wijst erop dat er in België nog gewoon met Cinéart wordt samengewerkt. Ook de vorig jaar door A-Film gesloten distributieovereenkomst voor de Benelux met salesagent Wild Bunch zou daaraan niet in de weg staan. Doel van de eigen vestiging van Cinéart is volgens Pollé "niet als een kanon films uit te brengen, maar meer aandacht per titel, zodat een film langer in de filmtheaters te zien zal zijn." Cinéart wil jaarlijks tussen de 24 en 30 titels uitbrengen. Is daar wel ruimte voor op de krappe Nederlandse filmmarkt? Pollé: "We gaan ervoor. Dat forceren we gewoon." Filmliefhebbers hoeven volgens Pollé niet bang te zijn dat ze Cinéart-titels nu pas later te zien krijgen op afgeragde kopieën met Belgische ondertitels. "Aanvankelijk volg ik de uitbreng in België, maar zodra het kantoor loopt, zullen sommige titels hier eerder draaien dan in België. Ook is het de bedoeling om eigen Nederlandse ondertitels te verzorgen. En we zijn van plan ook Nederlandse films op te pikken." Films die Cinéart de komende tijd in Nederland uit zal brengen zijn onder andere de winnaar van de publieksprijs in de Berlijnse Panorama-sectie lemon tree van Eran Riklis en de twee Berlijnse competitietitels caos calmo van Antonello Grimaldi met Nanni Moretti en het al met Cassavetes' gloria vergeleken julia van Erick Zonca over een nietsontziende vrouw (Tilda Swinton) met een alcoholprobleem die een jongetje kidnapt. In Rotterdam werd eerder al het in Venetië bekroonde la graine et le mulet opgepikt. Ook zal Cinéart Michael Haneke's Hollywood-remake van funny games in Nederland uitbrengen en staat de volgende Woody Allen-film vicky cristina barcelona op de rol, naast the duchess van Saul Dibb en xxy van Lucia Puenzo.

'Heel blij'& 'heel goed'
Bestuursvoorzitter Melle Daamen van het Filmfestival Rotterdam wil er nog niks over kwijt, maar bestuurslid Peter Delpeut meldt 'heel blij' te zijn met het resultaat. We hebben het natuurlijk over de zoektocht naar een nieuwe directeur voor het festival. Delpeut: "Het is binnen twee weken bekend," aldus Delpeut op 20 februari. "Volgende week is er een gesprek met het personeel: dat heeft de laatste adviserende stem." Of het een binnen- of een buitenlander is geworden, daarover wil Delpeut niks zeggen, maar gezien de vaart waarin Rotterdam zo kort na het festival spijkers met koppen slaat, lijkt het erop dat interim-directeur en voormalig bestuurslid Rutger Wolfson gewoon blijft zitten waar hij zit. In de laatste dagkrant van het festival zei hij in elk geval dat zijn debuut als directeur hem 'heel goed' was bevallen. Gezien de eensluidende kritiek die dit jaar op het festival te horen was, wacht hem in dat geval een zware taak. De Volkskrant stelde in navolging van vakblad Screen Daily vast dat de jubilerende Cinemart terrein verliest. NRC merkte op dat de Tiger Awards met twee eerdere Pusan-winnaars en een compromis-prijs meer gericht zijn op de bevestiging van talent dan op de ontdekking ervan. En Het Parool concludeerde dat de Tiger-competitie maar beter helemaal kon worden opgedoekt. Het enkel ontkennen van de kritiek zal de komende tijd onvoldoende zijn om de positie van het IFFR internationaal veilig te stellen. Maar misschien dat het bestuur vriend en vijand toch nog weet te verrassen met het binnenhalen van een internationaal zwaargewicht.

Kadootje voor Marty

"Hij vond het natuurlijk geweldig", meldt Fortissimo-voorman Wouter Barendrecht over de 50.000 dollar die zijn bedrijf tijdens de Berlinale schonk aan regisseur Martin Scorsese. Het cadeau van het in Nederland gevestigde salesbedrijf was bestemd voor Scorsese's World Cinema Foundation, een non-profit organisatie die zich sterk maakt voor het behoud en de restauratie van films uit de hele wereld. Barendrecht: "We hebben al vaker met Scorsese te maken gehad: we regelen de verkoop van zijn Berlinale openingsfilm shine a light over The Rolling Stones en zijn volgende film over Bob Marley. Daardoor wisten we van zijn werk voor de Foundation. In de Verenigde Staten is er helemaal geen subsidie op het gebied van restauraties: dat gebeurt daar heel weinig." Het gaat Fortissimo zeker voor de wind dat het zich een dergelijk cadeautje kan veroorloven? Barendrecht: "Dat kan bijna elk bedrijf zich veroorlogen, want giften zijn van de belasting aftrekbaar. Ik probeer meer Nederlandse instellingen hiervoor te enthousiasmeren."

Twee handen...
Het Nederlandse productiehuis Circe Films van Stienette Bosklopper, vooral bekend van de films van Nanouk Leopold, gaat samenwerken met het internationaal opererende salesbedrijf Fortissimo Films van Wouter Barendrecht. Bosklopper legt uit: "Als salesagent kan het prettig zijn om extra financiering aan te kunnen bieden aan een filmproject dat om nog wat geld verlegen zit. Voor mij is het interessant om in een vroeg stadium bij interessante projecten betrokken te worden. Ook kan het netwerk van Fortissimo mij helpen als ik op mijn beurt op zoek ben naar een coproducent in het buitenland." Barendrecht wijst erop dat het "in deze tijd belangrijk is om met vereende krachten in de markt te staan." Betekent de alliantie met Circe ook dat het van oudsher sterk op de Aziatische filmmarkt opererende Fortissimo zich voortaan meer op de Europese film wil richten? Barendrecht: "Onze wens om meer met Europese film bezig te zijn zal niet ten koste gaan van de Aziatische film."

...op één buik

calimucho.

Het eerste project waarbij Fortissimo en Circe gezamenlijk als coproducent zullen optreden is face, de nieuwe film van regisseur Tsai Ming-liang, geproduceerd door het Franse JBA Productions van Jacques Bidou. Bosklopper: "Het wordt een op Truffauts la nuit américaine geïnspireerde film, met Maggie Cheung in de hoofdrol. Ook Fanny Ardant speelt mee en er is een rol voor de inmiddels 63-jarige Jean-Pierre Léaud. Het wordt een film over het maken van een film in het Louvre." Barendrecht: "Dat Tsai carte blanche heeft gekregen om in het Louvre te filmen en uit alle werken daar te putten, is uniek. Dat is nooit eerder gebeurd." Bosklopper: "Het is de bedoeling dat we eind dit jaar gaan draaien. Ik moet er binnenkort voor naar het Filmfonds. Nu eerst calimucho, de nieuwe film van Eugenie Jansen (regisseur van Tiger-winnaar tussenland) afwerken. Fortissimo heeft daar nu een soort informeel 'first look'-recht op." calimucho, over een rondreizende circusfamilie, verschijnt naar verwachting dit najaar in de Nederlandse bioscopen.

Wandelgang
Vrouw-met-glaasje tegen man-met-glaasje op de vraag hoe ze op de openingsborrel van het Internationaal Filmfestival Rotterdam verzeild is geraakt: "We hebben elk jaar een bedrijfsuitje. Dan gaan we eten en daarna gaan we hiernaartoe."

Stoelendans

Goed nieuws uit Rotterdam over de installatie is it a dream? van filmmaker Tsai Ming-liang die daar op het filmfestival te zien was. Programmeur Gertjan Zuilhof laat weten dat een eerder conflict met de oorspronkelijke opdrachtgever, het Taipei Fine Arts Museum, is opgelost. Die had de antieke Maleisische bioscoopstoelen die deel uitmaakten van de installatie afgeschreven en voor de vuilcontainer bestemd, waaruit Zuilhof ze wist te redden om de installatie voor Rotterdam veilig te stellen. Toen de opdrachtgever de installatie bestaande uit zes rijen stoelen met bijbehorende film voor 600.000 dollar wilde verkopen, wees Zuilhof hem erop dat de eigendom van de stoelen inmiddels weer bij Tsai lag, aan wie ze door het filmfestival waren teruggegeven. Binnenkort worden de stoelen voor een expositie verscheept naar Portugal. Mogelijk keren ze op den duur terug naar Nederland nu het Filmmuseum aankoop van de installatie overweegt. In is it a dream? kan de toeschouwer plaats nemen in bioscoopstoelen uit een oud Maleisisch theater om te kijken naar een korte film die in datzelfde, niet meer bestaande theater, is opgenomen.

Alles mag
Afstuderende documentairemakers opgelet: het Filmfonds deelt dit jaar voor het eerst drie 'wildcards' uit ter waarde van 40.000 euro aan drie mensen die dit jaar met een documentaire afstuderen aan een Nederlandse film- of kunstacademie. Ideetje van documentairehoofd Niek Koppen, die daarmee een einde maakt aan de serie korte EPTAS-films (Every Picture Tells a Story) die bedoeld waren als voorfilm in de bioscoop. Koppen: "Daar kwam in de praktijk maar weinig van terecht en het format van 10 minuten was een beetje een keurslijf. Met de wildcard mag de maker zelf beslissen hoe hij het budget besteedt: of hij nou op reis gaat, een lange documentaire maakt of een korte; alles mag." Wie straks bepaalt wie de gelukkigen worden, is nog niet bekend. Koppen: "Ik ga me er zeker mee bemoeien, maar niet in mijn eentje. Misschien dat er een speciale commissie komt." Wie nu denkt dat-ie vanzelf wel hoort of hij bij de winnaars hoort, heeft het mis, want: "Ik vind wel dat geïnteresseerden hun film zelf naar ons moeten opsturen, waarmee ze het signaal geven dat ze ook echt willen. Het zou zonde zijn het geld aan de verkeerde te geven. Het goede nieuws is dat je geen formulier hoeft in te vullen."

Skinny dip

Met de uitbreng van Hanro Smitsman's speelfilmdebuut skin op 13 maart in Het Ketelhuis in Amsterdam, Lux in Nijmegen en Focus in Arnhem neemt productiehuis IJswater het heft in handen: de producent brengt in eigen beheer - zonder tussenkomst van een distributeur - een telefilm uit in de bioscoop. Producent Marc Bary legt uit: "Samen met Erik Schut van Rocketta Film heb ik een tijd geleden Waterfront Filmdistribution opgericht: daarmee doen we soms ook buitenlandse coproducties die hier niet worden uitgebracht via de reguliere kanalen. Volgens Bary, die gebruik maakt van de infrastructuur van de gedigitaliseerde theaters van Cinemanet, komt hij met de inmiddels acht deelnemende theaters uit de kosten. skin gaat over een jongen met een door de oorlog getraumatiseerde Joodse vader, die zich in de jaren '80 van opstandige puber ontwikkelt tot neonazi. Het verhaal is vrij geïnspireerd op de moord op de 15-jarige Antilliaanse Kerwin Duinmeijer in 1983 door de 16-jarige skinhead Nico Bodemeijer, die een door de oorlog getraumatiseerde Joodse vader had. Regisseur Hanro Smitsman won vorig jaar in Berlijn een Gouden Beer voor zijn korte film raak.

Alweer afgewezen
"Afschuwelijk hè?" zegt organisator Lucas Westerbeek van het Festival van de Afgewezen Film met gepaste ironie over de afwijzingen die zijn festival recent ontving op subsidieaanvragen bij het Filmfonds en het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Anderzijds zou je je af kunnen vragen of een festival voor afgewezen films wel met een toewijzing gediend is. Want ondergraaft het zijn eigen bestaansrecht niet als het zich nog voor zijn tweede editie door het establishment laat omarmen? Westerbeek: "Een afwijzing past wel bij ons, we zijn er dan ook niet heel erg kapot van." Maar omdat de rekeningen wel moeten worden betaald, is het festival nu op zoek naar commerciële sponsors. De tweede editie van het festival vindt plaats van 13 tot en met 16 maart in het Betty Asfalt Complex in Amsterdam. Voor meer informatie over het programma, zie de rubriek Uitgelicht.

TAKE 5: Ricky Rijneke over wijze lessen.

Ricky Rijneke (26) maakte in augustus haar regiedebuut op het Filmfestival van Locarno met de korte film wing, the fish that talked back en werkt momenteel aan haar eerst speelfilm de stillen (werktitel). In Berlijn nam ze deel aan de Berlinale Talent Campus, waar jong talent les krijgt van gerenommeerde filmmakers. Rijneke over de vijf belangrijkste lessen

1 Film is about being dangerous. (Mike Leigh)
Er bestaan geen vaste regels voor het maken van films. Vaar je eigen koers. Zelf werkt Leigh alleen met een treatment, dat pas na maandenlange repetities met acteurs een handboek wordt waarmee hij gaat draaien.
2 Maak een scène precies zoals je hem zelf wilt hebben. (Mike Leigh)
Als je een scène draait omdat hij in het script staat, maar hij voelt niet goed, pak het dan anders aan. Als iets je niet raakt, draai het dan niet, want het zal dan ook in de montage niet werken.
3 Wees niet bang om stomme vragen te stellen, want je krijgt soms briljante antwoorden. (Dusan Makavejev)
Spreekt voor zich en is op alles en iedereen toepasselijk.
4 Improviseer en oefen. (meerdere sprekers)
Als je een film helemaal op papier hebt uitgeschreven, probeer je hem daarna in beeld tot leven te brengen. Sta open voor improvisatie en dingen die ontstaan vooraf aan of tijdens de opnames met je acteurs.
5 Laat een acteur geen oordeel vellen over een filmpersonage. (Stephen Daldry)
Een acteur die zegt: 'Mijn personage zou zoiets nóóit doen' vertolkt zijn rol op dat moment niet goed. Een personage bestaat enkel in een film en is tot alles in staat.

Karin Wolfs