Maart 2009, nr 309

Sylvie Verheyde over stella

Een intimiderend meisje

In de delicate Franse film stella laat Sylvie Verheyde iets zien van het ongrijpbare moment waarop een jong meisje de overstap maakt naar een grotere bedreigende wereld. Een wereld die haar ook zal laten groeien.

Sylvie Verheyde (foto: Kris Dewitte).

Na een paar films in de luwte te hebben gemaakt, zoals het deels in Amsterdam opgenomen princesses en un frère, verraste de Franse Sylvie Verheyde vorig jaar in Venetië alles en iedereen met het ijzersterke stella dat ze voor een deel op haar eigen herinneringen baseerde. stella is het verhaal van een meisje dat opgroeit tussen de bierluchten en sigarettenrook in een café in de Parijse voorstad en via een nieuwe vriendin een andere wereld leert kennen. De Filmkrant sprak Verheyde in oktober op het Filmfestival van Vlaanderen in Gent.

De films die u hebt gemaakt gaan alle drie over meisjes en vrouwen. Is dat iets persoonlijks?
Ik wil laten zien hoe een meisje of een vrouw haar plaats zoekt in de wereld. Want dat is niet evident in cinema. Ik ken genoeg films waarbij mannen dat doen en ik laat dat nou eens van een andere kant zien.
Ik hou er niet van om veel te praten over de film maar ik wilde ook nu dus de reis van een meisje laten zien. Een reis die deels mijn eigen reis is geweest. Ik groeide zelf ook op in een café aan de rand van Parijs. Ik was heel benieuwd naar hoe het zou zijn om de atmosfeer van het café terug te halen. Met de koffiegeuren uit mijn kindertijd. Het was een plek om in te wonen en waar het warm was, maar ook een plek met geweld, die gevaarlijk kon zijn.

Het lijkt of Stella aan de ene kant alle mensen haarscherp kan doorzien maar aan de andere kant heeft ze toch iets naïefs.
De film gaat ook over die balans, over de reis van de ene plek naar de andere. Ergens voelt ze zich thuis maar ze heeft de drang en nieuwsgierigheid om haar wereld te vergroten. En precies in die overgang speelt het verhaal zich af. Dat die balans en die twee verschillende wereld zo fantastisch in de film zitten, is tot op grote hoogte aan Léora Barbara te danken, die de rol van Stella speelt. Die draagt de hele film. Je gelooft het niet maar we hebben niet eens veel moeite hoeven doen om haar te vinden. Al op de tweede dag van de casting kwam ze binnenwandelen. Léora is een heel intimiderend klein meisje. (Lacht) Haar persoonlijkheid was heel belangrijk omdat ik het verhaal door Stella's ogen wilde laten zien. En niet door de ogen van een volwassene die naar haar leven kijkt.

Dan krijgt ze een vriendin die een nieuwe wereld voor haar opent. En het mooie is, het delicate bijna, dat u dat allemaal impliciet duidelijk maakt.
Dat was belangrijk voor me. Want de belofte van een nieuwe wereld houdt tegelijk misschien een breuk met de oude wereld in. Als ze voor een opleiding en een intellectueel leven kiest dan betekent dat dat ze haar oude wereld achter zich moet laten. Want die is daar niet mee te verenigen. En dat is hoe dan ook erg moeilijk, Zeker voor een klein meisje die haarscherp aanvoelt dat iets nieuws ook altijd iets verliezen betekent. Dat gevoel wilde ik delen met het publiek.

U vertelde me eerder dat u een film wilt maken over het leven van de Franse schrijfster George Sand.
Dat heb ik even losgelaten. Ik werk nu aan de bekentenissen van een jongeman uit diezelfde tijd, de tijd van Alfred de Musset en George Sand, dus zeg de 19e eeuw. Het is de geschiedenis van een jonge man die niet van iemand durft te houden maar toch beslist om lief te hebben met het risico dat hij zal mislukken en zal moeten lijden. Dat lijkt misschien niet veel met Stella te maken te hebben maar dat doet het wel.

Ronald Rovers


Buiten de boot

In stella serveert Sylvie Verheyde ons een jaar uit het leven van de elfjarige Stella Vlaminck op - het jaar 1977, eerste klas middelbare school - dat eigenlijk een jaar uit haar eigen leven is.

Blijkbaar had de Franse omroep in 1977 een beter filmbeleid dan de Nederlandse: de elfjarige Stella kijkt er naar Marlene Dietrich op tv. Dietrich als Catharina de Grote, om precies te zijn, in Josef von Sternberg's klassieker the scarlet empress (1934). Eigenlijk zou Stella allang op bed moeten liggen, maar haar ouders hebben het als altijd veel te druk met hun café en hun onstuimige relatie om zich daar al te zeer over te bekommeren. Niet vreemd dus dat Stella niet zo goed meekomt op de prestigieuze Parijse middelbare school waar ze net begonnen is; ook huiswerk is voor pa en ma zelden een prioriteit. Gelukkig is stamgast Alain Bernard altijd wel bereid hun handtekeningen te vervalsen.
Overal valt Stella, in Sylvie Verheydes gelijknamige film fantastisch neergezet door debutante Léora Barbara, buiten de boot. Ze is te slim voor het café, maar mist de basiskennis en vastigheid om mee te komen op school. Ze is te stads voor het Noord-Franse dorp waar haar vader vandaan komt, maar tussen de rijkeluiskinderen op haar school is ze de dorpeling. Tot ze per ongeluk bevriend raakt met Gladys, dochter van een psychiater en het slimste meisje van de klas. Voorzichtig wordt een andere wereld voor Stella bereikbaar, al heeft dat nog niet direct zijn uitwerking op haar schoolwerk.

Ooghoogte
Dat precies the scarlet empress de film is die we enkele seconden voorbij zien komen, is uiteraard geen toeval. Net als Marlene Dietrichs Catharina verliest Stella in de loop van het schooljaar dat de film beslaat een deel van haar onschuld. En hoewel regisseur en scenarist Verheyde met een Dardennesque realistisch palet werkt in plaats van Von Sternbergs expressionistische spel met licht, filters en sluiers, draaien beide films meer om het oproepen van een sfeer dan het tot in de puntjes correct weergeven van een tijdperk.
Dat zit hem in het geval van stella vaak in de muziek. De jaren zeventig-pophits en de subtiele score van Verheydes eigen band NousDeux worden niet ingezet als simpele seinen van het tijdperk waarin de film speelt, maar zijn een reflectie van of voorloper op Stella's gemoedstoestand. We beleven de film door haar ogen en oren; de camera blijft veelal op haar ooghoogte, wat met name de scènes in het café extra claustrofobisch maakt, en haar voice-over (gesteld in een subtiele vermenging van kinderlijke onschuld en volwassen terugblik) stuurt de episodische vertelling.
Stella wordt niet verscheurd door al de verschillende invloeden in haar leven. De autobiografische film is voor Verheyde geen afrekening met haar verleden; op de sinistere Bubu na (sowieso een kleine misstap in de film) hebben alle karakters ondanks hun fouten ook innemende kanten. stella gaat uiteindelijk niet zozeer over het ontgroeien van bescheiden afkomst, als wel om hoe de diverse invloeden en ervaringen in een kinderleven, zowel goed als slecht, je vormen tot wie je bent.

Joost Broeren

stella
Frankrijk, 2008
Productie: Bruno Berthémy
Regie & scenario: Sylvie Verheyde
Camera: Nicolas Gaurin
Montage: Christel Dewynter
Muziek: NousDeux the band
Met: Léora Barbara, Mélissa Rodriquez, Karole Rocher, Benjamin Biolay, Guillaume Depardieu
Kleur, 103 minuten
Distributie: Benelux Film
Te zien: vanaf 5 maart

Luister ook naar de podcast:

Naar boven