Februari 2010, nr 318
Toen Jacques Audiard zijn vorige film de battre de mon coeur c'est arrêté (2005), ook al zo'n intense dwarsdoorsnede van de menselijke natuur, op verzoek van het Parijse gemeentebestuur vertoonde voor een gevangenispubliek was hij zo geraakt door de atmosfeer van claustrofobie en agressie dat hij zeker wist dat hij zijn volgende film in een gevangenis wilde maken. Toeval of niet, toen had hij het scenario van Thomas Bidegain over een jonge Arabier die zich in de lik tot maffiakoning ontpopt, al in zijn bezit. Aldus Audiard op het Filmfestival Cannes. "Het was nog niet eens dat mensen hun vrijheid was ontnomen, maar het was vooral de armoede, de onmenselijke armoede die me aangreep."
Tijdens latere research hield hij zich vooral bezig met allerlei praktische zaken, zoals hoe de architectonische structuur van een gevangenis in elkaar zit: "In een echte gevangenis draaien was geen optie, de voormalige gevangenissen die we bezochten zagen er te ouderwets uit, dus we moesten de gevangenis op de set reconstrueren. Dus je moet je, ondanks de realistische stijl van de film, realiseren dat dit geen realistische film is. Dit is een film-gevangenis. Dat heeft ook voordelen, want we konden vanaf een nulpunt beginnen. Maar ik ontdekte toch dat als je een gevangenis wilt filmen, dat dan de gevangenis meer een hoofdpersoon is dan de eigenlijke hoofdpersonen. Meestel zet je de hoofdpersonen neer en daaromheen de figuranten. Nu moesten we andersom werken en eerst de gevangenis 'aankleden' en dan pas de hoofdpersonen neerzetten."
Corruptie
Een coming-of-age verhaal noemt hij zijn film, of: un roman d'initiation, een initiatieverhaal. Van 'Le prophet' in het scenario, veranderde de titel in un prophète, "om het universeler te maken." Audiard: "Het oorspronkelijke scenario draaide veel meer om corruptie in de gevangenis, maar dat interesseerde me eigenlijk het minste. Ik zag meer in het persoonlijke verhaal. Het woord 'profeet' heeft twee betekenissen, een religieuze en die van iemand die iets aankondigt, een nieuw tijdperk ofzo. Malik is een nieuw type gangster, hij is een anti-Scarface."
"Malik is discreet, niet extreem macho, intelligent, geen patser. Hij zou zomaar een politiek adviseur of een politicus kunnen zijn."
un prophète is dus geen 'gewone' misdaadfilm, aldus Audiard. "Het is geen genrefilm. Maar aan de andere kant is de gangster zelf het grootste cliché wat er is, is de Corsicaanse maffia het grootste cliché wat er is. Maar die clichés helpen het publiek een beetje op gang en vanaf dat moment moet je het als filmmaker toch zelf geloofwaardig maken."
"De film heeft twee belangrijke drijfveren, net zoals het leven. De eerste is om te overleven en de tweede is het streven naar normaliteit. Als Malik de gevangenis heeft overleefd wil hij daarna een gewoon leven leiden, met een baan, vrouw en kinderen."
"Gedurende de film verandert zijn perceptie: eerst moet de gevangenis hem 'adopteren' en daarna moet hij zich aan de gevangenis aanpassen. Op dezelfde manier wordt hij eerst aan geweld onderworpen en wordt hij er daarna meester over. De structuur met hoofdstukken en dromen speelt daar een belangrijke rol in."
Jeroen Stout
Dana Linssen
De Filmkrant sprak Jacques Audiard tijdens een groepsgesprek op het Filmfestival Cannes.
Dit grimmige drama over de carrière van een jonge Arabier in een Franse gevangenis werd niet alleen in Cannes bekroond met de Grand Prix, maar is tevens genomineerd voor een Oscar en kreeg van de jury van het Londens filmfestival de kwalificatie 'perfecte film'. Hoofdrolspeler Tahar Rahim mocht bij de uitreiking van de Europese filmprijzen die voor beste acteur in ontvangst nemen en het Franse publiek heeft un prophète ook al omarmd.
Gruwelijk
Leo Bankersen
un prophète
Rauw drama besluipt de kijker
Een jonge, naïeve crimineel wordt in deze prijswinnende film voor de leeuwen gegooid. De harde leerschool in de gevangenis legt hem geen windeieren.
Dat is niet niks voor een film die je op het eerste gezicht gemakkelijk zou verslijten voor een recht-toe-recht-aan gevangenisdrama dat weer eens onder de aandacht wil brengen dat binnen de muren vooral nieuwe misdadigers worden gekweekt.
Regisseur Jacques Audiard - zijn laatste film was de tegendraadse kruising van psychologisch drama en misdaadfilm de battre mon coeur s'est arrêté - heeft de bijzondere kwaliteiten van deze studie in overleving niet opvallend geëtaleerd. un prophète is een film die je langzaam besluipt en die de conventies van het genre subtiel ondermijnt. Tegelijkertijd grijpt Audiard de kijker vanaf het begin bij de lurven door ons, net als de pas binnengebrachte jonge Arabier Malik, direct het gevoel te geven dat de gevangenis een leeuwenkuil is waar niemand aan de mores van elkaar beconcurrerende clans ontsnapt.
Malik, een slimme, maar naïeve analfabeet die in het begin alles verbijsterd over zich laat komen, is in zijn hart misschien geen slechte jongen, maar dat maakt hier niets uit. Het is zwemmen of verzuipen. Malik besluit te zwemmen, ook al betekent het dat hij zich moet inlikken bij een van de oudere bendeleiders (een griezelig goede Niels Arestrup) en dat hij zich bij wijze van toelatingsexamen op gruwelijke wijze van zijn laatste morele houvast moet ontdoen. Een scène die de kijker nog lang zal heugen. Nu heeft Malik alleen nog de flarden van vreemde dromen en de sporadische verschijning van een hem goedgezinde geest - een intrigerend magisch accent dat het gevoel versterkt dat dit niet zomaar een docudrama is.
Het ontregelende van de film zit hem niet alleen in de neutrale en zakelijke manier waarop alles tot in detail wordt uitgetekend, maar ook in het feit dat de hoop op ontmaskering van het kwaad snel vervliegt. Het is schokkend om te zien hoe vanzelfsprekend verdorven deze gevangeniswereld is, maar Audiard vertoont geen seconde de neiging om er een thriller over misstanden van te maken.
Integendeel, het wordt zelfs bijna ironisch wanneer Malik zijn eerste verlof zonder aarzelen aangrijpt om zijn in de gevangenis ontwikkelde criminele talenten in de buitenwereld toe te passen. Het verschil tussen binnen en buiten vervaagt steeds meer, net zoals meer persoonlijke tragedies - ook criminelen kunnen kanker krijgen - zich ongevraagd mengen met de intriges rond drugshandel en bendeoorlog. Wat begint als een doorsnee gevangenisdrama met pittige staaltjes racisme, corruptie en strijd om de macht, groeit langzaam uit tot een verontrustende metafoor over een wereld waarin het houvast van moraal en andere structuur ontbreekt.
Frankrijk/Italië, 2009
Productie: Lauranne Bourrachot, Martine assinelli, Marco Cherqui
Regie: Jacques Audiard
Scenario: Jacques Audiard, Thomas Bidegain
Camera: Stéphane Fontaine
Montage: Juliette Welfling
Art direction: Michel Barthélémy
Muziek: Alexandre Desplat
Met: Tahar Rahim, Niels Arestrup, Adel Bencherif, Hichem Yacoubi
Kleur, 149 minuten
Distributie: Cinemien
Te zien: op het IFFR en vanaf 4 februari
