Maart 2010, nr 319
"Hij is een filmliefhebber", zegt de Britse regisseur John Hillcoat over schrijver Cormac McCarthy. "Al houdt hij niet van lange films. Hij zegt nog nooit een film gezien te hebben die te kort is." the road is McCarthy's eigentijdse versie van Federico Fellini's la strada ('de weg'), vertelt de van oorsprong Australische Hillcoat ontspannen achterover leunend in een Amsterdams hotel. Bij Fellini waren het de brute Zampano en de ontwapenende Gelsomina die samen door Italië trokken. Hij het lichaam, zij de geest, hij de aardse kracht, zij de hemelse gratie. Zampano begaat een misdaad en de film eindigt als hij zich tot de zee wendt op zoek naar antwoorden die niet komen. Bij McCarthy zijn het een vader en een zoon die door een volledig verwoest land naar het zuiden trekken. De vader ziet zijn morele grenzen vervagen, de zoon probeert zijn vaders menselijkheid te bewaren. Ook McCarthy's verhaal eindigt bij de zee.
Pulitzer
Van de suggestie dat the road gaat over de duistere kant van de mens wil Hillcoat niks weten. Zijn vorige film the proposition, waarvoor Nick Cave het scenario baseerde op een andere roman van McCarthy, Blood meridian, was sterk bepaald door de notie van het menselijk kwaad. Cave is een goede vriend van Hillcoat. Hij werkte ook mee aan de muziek voor zijn nieuwe film.
"the road is een verhaal over de menselijke goedheid", zegt Hillcoat. "Ook al is er verval. En ook al zien we het ergste in mensen naar boven komen. Het gaat over het wonder dat de liefde tussen vader en zoon blijft bestaan terwijl de wereld vergaat. Het is eigenlijk een klassiek verhaal over angst. In the proposition zag je de gevolgen van agressie, hier zie je de gevolgen van angst. Om Fassbinder aan te halen: 'Angst vreet de ziel weg.' De vader ziet zijn moraal verdwijnen maar wordt gered door de zoon. Dat is wat mensen zo raakte in McCarthy's boek, denk ik. Daarom won het een Pulitzer prijs en daarom is het een van de meest vertaalde boeken van deze tijd geworden."
Blind
Net als McCarthy laat Hillcoat in het midden wat de ondergang van de wereld veroorzaakte. Dat leverde hem stevige gesprekken op met de producenten. Want net als de personages leven de kijkers daardoor in een niemandsland: ze weten niet wat er is gebeurd en ze weten niet wat komen gaat. "Zoek online maar naar de eerste trailer die door de Weinsteins is gemaakt. Die laat mooi zien dat ze een doorsnee rampenfilm in gedachten hadden. Alleen doordat het boek zo'n succes is geworden en een Pulitzer had gewonnen, heb ik de film kunnen maken zoals ik het wilde. Wat zij wilden sloeg nergens op. Niemand weet na zo'n enorme ramp toch wat er precies is gebeurd? De media zijn er niet meer. Je bent blind. Als je een ramp hebt overleefd, zeg door het verschuiven van tektonische platen zoals in 2012, dan ga je die geologische gebeurtenis toch niet analyseren? Dat valt allemaal buiten je gezichtsveld. Het enige waar je dan mee bezig bent is overleven."
Kannibalen
Ondanks de dreiging van zwervende bendes en kannibalen is the road vooral een film over de relatie tussen de vader en de zoon. Ze zitten samen in elke scène van de film. Pratend, lopend, schuilend, slapend, etend. "Het is een verhaal over de angst van ouders om hun kind te verliezen, maar ook een verhaal over hoe ouders en kinderen verbonden zijn. Net zoals Zampano en Gelsomina bij Fellini verbonden waren. McCarthy baseerde zijn boek op de relatie met zijn veel jongere zoon. Hij is zelf 76 maar zijn zoon is nog geen tien jaar oud. Op een dag zal hij die jongen moeten achterlaten. Die angst is de basis van het verhaal. Als je het breder wilt zien, dan gaat de film over onze angst om als samenleving ten onder te gaan."
Scouts
the road werd eind 2008, begin 2009 gefilmd op meer dan vijftig locaties verspreid over vier Amerikaanse staten. De apocalyptische beelden van bergwanden met honderden afgeknapte bomen zijn echt, vertelt Hillcoat. "Dat is bij Mount Saint Helens waar in 1980 een verwoestende uitbarsting plaatshad en waarbij veel doden vielen. De beelden van uitgestorven voorstadjes met vervallen huizen zijn allemaal in de buurt van New Orleans na de orkaan Katrina gemaakt." Het is het werk van Hillcoats Australische production designer Chris Kennedy die ook al meewerkte aan the proposition en het gevangenisdrama ghosts... of the civil dead. "Kennedy vond vanuit Australië bijna alle locaties via internet terwijl wij in de VS een legertje scouts hadden rondlopen. Hij heeft heel Amerika gescand via Google Earth. De scène bij de lege tunnel is gefilmd op een locatie die hij via een lost and abandoned-website heeft gevonden waar mensen foto's naartoe sturen van plekken die vervallen en verlaten zijn."
Paradijs
Als elke film een reis is, dan kun je the road zien als een archetypische film waarin die reis is teruggebracht tot zijn naakte essentie. Er zijn geen subplotjes, er zijn nauwelijks andere personages dan de twee hoofdpersonen en er is geen ander doel dan de reis zelf, geen ander doel dan overleven. the road kun je ook zien als een spiegeling van het aardse paradijs. Stonden de eerste man en de eerste vrouw aan het begin van alle tijd, hier staan de personages aan het einde van de tijd. Maar nog steeds worden ze geconfronteerd met dezelfde morele obstakels als de eerste mensen.
"Ik hou van cinema die je mee op reis neemt. Ik hou van genres die een paspoort zijn naar andere werelden of andere tijden. Ik hou van de ervaring van barry lyndon of 2001: a space odyssey. Ik hou ervan om werelden te creëren. Grote, extreme, filmische werelden die zo fysiek zijn, zo voelbaar, dat ze deel worden van de personages. Bij mij zijn die werelden nooit zomaar decors."
Ronald Rovers
Een geruststelling voor wie de trailer van the road zag en afhaakte: de film lijkt in niets op dat sensatiebeluste, uitleggerige, bombastische stukje broddelwerk. Regisseur John Hillcoat (the proposition, ghosts... of the civil dead) heeft zich er inmiddels niet voor niets publiekelijk van gedistantieerd. In krap twee minuten weet de anonieme samensteller van het onding namelijk precies alles teniet te doen wat goed en bewonderenswaardig is aan Hillcoats film, waarin een vader (Viggo Mortensen) en zoon (Kodi Smit-McPhee) zich door een postapocalyptisch Amerika ploegen.
Uitspattingen
Joost Broeren
the road
Een vader, een zoon, een weg
John Hillcoat zag the road een jaar uitgesteld worden, maar het resultaat is het wachten meer dan waard: zijn postapocalyptische film evenaart de verwoestende poëtische kracht van het boek van Cormac McCarthy.
Wat betreft het fragmentarische verhaal is dat alles. Een vader, een zoon, een weg. Een weg nergens heen, want al snel is duidelijk dat het beetje hoop dat de twee putten uit hun tocht richting de kust een wassen neus is. Het kan daar niet beter zijn, want het kan nergens meer beter zijn; de wereld is simpelweg vergaan. Het enige dat resteert, is een plukje mensen dat nog niet doorheeft dat ze al zijn uitgestorven. Maar van menselijkheid is in de meeste van hen allang geen sprake meer: als kannibalen struinen ze het permanent onder een laag as bedekte landschap af.
Die trailer van the road zal nog eens voer worden voor seminars waar marketinggoeroes uileggen hoe je een film niet verkoopt. Weg was de poëtische, contemplatieve sfeer uit het boek van Cormac McCarthy (no country for old men) waarop de film werd gebaseerd; vervangen door opzwepende muziek en actiebeelden. Weg was de subtiele ambiguïteit rondom de ramp die alles, maar dan ook alles heeft weggevaagd, vervangen door een verzameling nieuwsbeelden die het allemaal haarfijn uitlegden. En weg was het verhaal van een steeds wanhopiger vader en zijn zoon die geen andere wereld kent dan deze; vervangen door smeulende blikken tussen Mortensen en Charlize Theron als de moeder, die in het boek juist de grote afwezige is.
Maar goddank: in Hillcoats film is alles zoals het hoort te zijn. Of in ieder geval: zoals McCarthy het schreef. Dus: een overheersend contemplatieve sfeer met korte uitspattingen van intense angst. Dus: geen uitleg over deze grauwgrijze wereld, maar gewoon er middenin zitten. Theron is beperkt tot een handvol flashbacks. De nadruk ligt op de band tussen de vader, gericht op zelfbehoud, en de zoon, die het laatste restje onschuld en mededogen in deze wereld met zich meedraagt.
Verenigde Staten, 2009
Productie: Paula Mae Schwartz, Steve Schwartz, Nick Wechsler
Regie: John Hillcoat
Scenario: Joe Penhall, naar de roman van Cormac McCarthy
Camera: Javier Aguirresarobe
Montage: Jon Gregory
Muziek: Nick Cave, Warren Ellis
Art direction: Chris Kennedy
Met: Viggo Mortensen, Kodi Smit-McPhee, Charlize Theron
Kleur, 111 minuten
Distributie: Benelux
Te zien: vanaf 18 maart
