April 2010, nr 320
Film als de bewaarder van tradities. Dat is op zichzelf al een traditie. Eentje die filmmakers vanaf het eerste licht in de eerste camera zijn begonnen. De Colombiaanse regisseur Ciro Guerra groeide op in een afgelegen gebied van Colombia - de Alta Guajira, afgesloten van het zuiden met zijn drugsbendes en burgeroorlog, niet van de rest van de wereld - en wilde de fantastische muzikale en orale traditie ervan vangen en bewaren.
Maar de geschiedenis had hem al ingehaald, vertelt hij, een rustige verschijning te midden van het festivalgewoel tijdens IFFR 2010. De muziek, de mythes en de troubadour die hij zocht bestonden niet meer. Tenminste niet zoals hij ze kende uit de verhalen. Dus reisde hij met zijn filmcrew terug in de tijd. Naar 1968.
Vervloeking
los viajes del viento (De wind reist) vertelt het verhaal van Ignacio Carrillo, een troubadour die het grootste deel van zijn leven met zijn accordeon door het afgelegen en wonderschone gebied trok. Sinds zijn vrouw is gestorven wil hij van het instrument af. Maar de accordeon is vervloekt. De laatste man die het instrument bespeelt, moet het tot de dood blijven bespelen. Dan dient zich de jonge Fermin Morales aan die zijn leerling wil worden. Maar Ignacio kent de macht van de accordeon en weigert. Toch wil de jongen niet vertrekken. Om de betovering van de accordeon te breken moet Ignacio in gevecht met de duivel.
Duivel
"Het is een plek waar de familiebanden erg sterk zijn", vertelt Guerra over Alta Guajira. "Er wordt veel gefeest en al die feesten vieren legendes en mythes uit het gebied. Je familie vertelt erover als je opgroeit. Je loopt constant mensen tegen het lijf die verhalen bij zich dragen. Iedereen in Alta Guajira kent die verhalen. Net zoals de muziek, die erg belangrijk is. Mensen worden ermee geboren, ze gaan ervan houden, ze worden er volwassen mee en ze sterven ermee. De muziek is vergeven van de mythen en legendes. Het personage van Ignacio is geïnspireerd door de legende van Francisco Guerra, een minstreel die de duivel tegenkwam en ermee in gevecht moest.
Duelleren
De Colombiaan gebruikte de western als inspiratie. Die van John Ford, van Howard Hawks, van Sergio Leone. In een mooie ode aan het genre gebruikt Guerra het duel uit de klassieke western om een gevecht tussen twee muzikanten te beslissen. Niet met pistolen maar met accordeons. De manier waarop hij het landschap filmt doet ook sterk aan het genre denken. "Dit verhaal is in feite een western. De western zelf is eigenlijk ook een klassieke mythologie. Daar houd ik erg van. Het is een universele manier om een verhaal te vertellen. Zelfs de Japanse films van Akira Kurosawa kun je als westerns bekijken."
Aanval
Het beeld dat los viajes del viento laat zien is een romantisch beeld. "Toen bestond het gebied nog in een soort pure staat. De troubadours zijn verdwenen en er is een enorme muziekindustrie ontstaan met sterren en platenlabels. Het is verworden tot een stereotype. Je weet welk, elk land heeft van die volksmuziek die in de loop van de tijd steeds platter is geworden en steeds meer is uitgemolken en waarbij je altijd een paar zogenaamde sterren hebt die de stroming luidruchtig claimen. Ik zie die ontwikkeling als een aanval van het heden op het verleden. Want zo dreigt de schoonheid van die oude muziek te verdwijnen. Ik wilde teruggaan naar de wortels en mensen laten zien hoe het was."
Familie
Guerra geloofde lange tijd niet dat de film kon worden gemaakt. "Als er in Colombia al iets is wat je een filmindustrie kunt noemen, dan is die beperkt tot de hoofdstad. Daarbuiten filmen vraagt enorme logistieke inspanningen", vertelt Guerra. Hij overtuigde zijn crew dat ze het project maar als een groot avontuur moesten zien. Dat betekende soms buiten slapen en rotzooi eten. Maar het betekende ook dat ze naar elkaar toe groeiden en een soort familie werden, vertelt hij. "Iedereen raakte soort van depressief toen we klaar waren. Maar ik ben erg blij dat we de film gemaakt hebben. Dit toont een heel ander Colombia dan het Colombia dat mensen kennen. Dit is het land waar ik van hou. En waarin ik leef. Dit is het land waar 67 talen worden gesproken en dat een oneindige rijkdom kent. En ik denk dat dit de eerste film is die dat laat zien."
Ronald Rovers
