November 2006, nr 282
Filmfestival Haifa
Paradise now revisited
Leo Bankersen bezocht het Filmfestival Haifa en zag een nieuwe Paradise now: Different sky vertolkt het gevoel dat jongeren in het Midden-Oosten schoon genoeg beginnen krijgen van de vijandelijkheden en de corruptie.
Je knippert toch even met je ogen. Sla je een persmapje van een nieuwe Israëlische film open, zie je dat de producent zich eerst introduceert als voormalig gevechtsofficier van het Israëlische leger om daarna pas haar filmactiviteiten op te sommen. Is Different sky van de in Argentinië opgegroeide Ariel Talpalar soms een harde actiefilm? Nou nee, integendeel. Bij een terrasgesprek met regisseur en producenten na de première op het Haifa International Film Festival oppert iemand zelfs dat Different sky misschien wel pacifistisch is.
Raketten
Hoe waait de wind op het festival waar Ken Loach uit protest tegen de Israëlische aanval op Libanon verstek liet gaan? Dat de recente oorlog het filmfeest niet heeft tegen kunnen houden vindt iedereen stiekem wel een beetje stoer, zo proef je. Het feit dat de voorbereidingen in de schuilkelders gewoon doorgingen wordt nergens onvermeld gelaten. De conferencier die de opening verzorgt maakt er grappen over. "We hadden raketten, Haifa is geen saaie stad."
Is het Filmfestival Haifa, dat begin oktober zijn 22ste editie beleefde, wel de juiste plaats om, zoals Loach deed, de principiële pijlen op te richten? Het is in ieder geval een van de weinige plaatsen in Israël waar ook Palestijnse films (dit jaar helaas zeer schaars) een platform krijgen. Paradise now beleefde er vorig jaar zijn Israëlische première.
Martelaarsmilieu
De prijs voor een bijzondere bijdrage aan de Israëlische cinema ging naar Judd Ne'eman, bekend om zijn anti-oorlogsfilms en kritische standpunten. "Ik heb nooit de hand van de regering geschud", zo verwoordde hij zijn aarzeling bij het aanvaarden van de (met overheidsgeld ondersteunde) prijs, om vervolgens onder applaus op te roepen tot gesprekken met Hamas, Hezbollah en Iran.
Different sky, om daarop terug te komen, vertolkt een gevoel dat volgens de makers in het Midden-Oosten steeds sterker begint te leven. Namelijk dat met name jongeren schoon genoeg beginnen krijgen van de vijandelijkheden, corruptie en wat dies meer zij. Kais Nashef, een van de acteurs uit Paradise now, is nu in Different sky te zien als een jonge Palestijn die uit alle macht probeert te ontsnappen aan het martelaarsmilieu. Hij is verliefd op een meisje uit Brazilië, maar omdat ze allebei illegaal in Israël werken lijkt hun geluk een verre droom. Zowel de Israëlische geheime dienst als een vertegenwoordiger van Hamas proberen de jongen voor hun karretje te spannen.
Illegalen
Ariel Talpalar, die met Different sky zijn eerste lange speelfilm regisseerde, kwam op zijn vijftiende met zijn familie naar Israël nadat hij in zijn jeugd had ervaren wat het is om te leven in constante angst voor vervolging. "Toen ik tien was sliepen we met een mes naast ons bed." Het verhaal van Different sky is voor een deel is voor een deel gebaseerd op de belevenissen van zijn vader. In Israël verschafte die werk aan Palestijnse illegalen, met als gevolg dat hij bezoek kreeg van de Israëlische geheime dienst. Toen hij weigerde om klusjes voor hen op te knappen kostte hem dat anderhalve maand gevangenis.
Een andere gebeurtenis die Talpalar aanzette tot het schrijven van het script was een bomaanslag in Tel Aviv die hij van nabij meemaakte.
Overigens weigert Talpalar zijn met minimaal budget, maar met veel passie en visuele flair gedraaide Different sky politiek te noemen. "Het is een menselijk verhaal, een liefdesgeschiedenis", verklaart hij met nadruk. Ondanks het feit dat de hoofdpersoon een Palestijn is en de gloedvolle, warme tinten van diens woonplaats Nablus de film doordrenken wijst de maker de suggestie af dat hij een Palestijns standpunt heeft proberen in te nemen. "Het is mijn persoonlijke perspectief. De keuze van mijn hoofdpersoon is niet politiek, maar een keuze voor de liefde en het leven."
Explosievengordel
Niet politiek dus, maar dat neemt niet weg dat die grimmige Israëlisch-Palestijnse realiteit niet uit Different sky is weg te denken. De jonge romantische held dreigt uitgehuwelijkt te worden aan een intelligente, strijdvaardige Hamas-sympathisante voor wie een studie in Londen geen beletsel is om de explosievengordel om te hangen. Curieus detail is dat Talpalar de organisator van de zelfmoordacties uitspraken van Nelson Mandela en Che Guevara in de mond heeft gelegd. Ook aan de Israëlische kant heeft hij nadrukkelijk een evenwicht gezocht. Naast de doortrapte manipulaties van de geheime dienst en plaatst hij de Israëlische baas van een constructiebedrijfje die loyaal is aan zijn Palestijnse werknemers.
Voorafgaand aan de première in Haifa was Different sky in Spanje op een door de Europese Unie georganiseerde werkbijeenkomst gepresenteerd aan televisiemensen uit het Midden Oosten. Die gaven de film een gunstig onthaal, en zagen zeker kansen voor vertoning. Israëlische herkomst in dit geval geen bezwaar.
Leo Bankersen
Het Hiafa International Film Festival vindt jaarlijks plaats in de eerste of tweede week van oktober. Voor meer informatie: http://www.haifaff.co.il/index_eng.asp
