The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
nieuws

4DX: overtreffende trap in bioscoopervaring

Sinds gisteren heeft Nederland er een nieuwe manier van filmkijken bij: 4DX. De 'vierde dimensie' bestaat uit bewegende stoelen, geur, weereffecten en zelfs een kwispelende kuitenkietelaar. Niet alleen ogen en oren worden bediend maar alle zintuigen. De Filmkrant ging voor een testritje naar Pathé De Kuip in Rotterdam.

Het voelt een beetje alsof je de Disco Jumper op de kermis betreedt. De stoel is hoog en stevig, de kunststof van zitting en armleuning ruikt naar nieuw. Naast me in het rijtje zitten drie andere bioscoopbezoekers. De sfeer is giechelig nerveus. Een van mijn buren zoekt tevergeefs naar een gordel. En dan gaat het licht uit. Onder mij gaat iets werken. Ik voel een diepe trilling, alsof mijn stoel wordt opgeladen. De show begint.

Eerlijk gezegd stelt het promotiefilmpje een beetje teleur. In sneltreinvaart wordt er rondgecrosst op motoren, lunch geserveerd en door straten gerend terwijl het regent. Voedsellucht wordt ons toe geblazen uit de roosters in de stoelen voor ons, er vallen voelbaar druppels op mijn gezicht en we schokken van links naar rechts, om even later naar voren te hellen en weer terug. Het klopt allemaal wel met de beelden, maar het voelt als een tramritje op een traject dat nodig toe is aan onderhoud.

Zoveel beter is het stukje Star Wars: The Last Jedi dat we daarna krijgen voorgeschoteld. Een combinatie van ventilatoren en bewegingen weet aardig een ruimteritje te simuleren. Als er met een lightsaber op de rotsen wordt gehakt dan trilt de wereld. Dit voegt echt iets toe aan de 3D-beleving.

4DX is Pathé's nieuwste wapen in de strijd om de bioscoopbezoeker. Na jaren van groeiende bezoekcijfers stagneert de kaartverkoop en moet het publiek verleid worden met groter, beter, meer. Of zoals Doron Kurz, commercieel directeur van Pathé, het zegt: "We bieden al jaren 2D, 3D, Imax en Dolby, en bedachten wat we konden doen om de filmbeleving in de bioscoop nog verder te verbeteren. We willen bezoekers keuzes bieden. We gaan natuurlijk niet alle films uitbrengen in 4DX maar Star Wars: The Last Jedi is vanaf volgende week te zien in alle formaten. Jumanji: Welcome to the Jungle volgt daarna."

Een zaal geschikt maken voor 4DX vergt een aardige investering, zeker als je, zoals Pathé, kiest voor het volledige pakket met alle twintig effecten. Kurz wil niet zeggen hoeveel precies, maar "het bedrag ligt in de buurt van de zes cijfers". In Pathé De Kuip is zaal 14 volledig gestript. De vloer is opnieuw verstevigd — er staan immers 150 stoelen op te bewegen met een uitslag van maximaal 7 graden — en er is een enorme hoeveelheid apparatuur, kabels en elektronica in wanden, plafond en vloer verwerkt.

Nederland is zeker geen pionier op 4DX-gebied. De techniek is ontwikkeld in Zuid-Korea door het bedrijf CGV, de op vijf na grootste bioscoopketen mondiaal, en werd in eigen land al in 2009 gelanceerd. Zuid-Amerika volgde snel en daarna de rest van de wereld. Inmiddels zijn er 480 4DX-zalen in 53 landen. En met het afzetgebied groeit ook het aanbod. In het eerste jaar waren het nog slechts tien titels die in de vierde dimensie konden worden genoten. Vorig jaar stond de teller al op 105. "Pathé zal putten uit dat aanbod", stelt Kurz. "Maar we kunnen ook bij CGV aankloppen met een eigen verzoek."

Iedere film is 4DX te maken maar in de praktijk zijn het vooral de blockbusters met flink wat actie die worden uitverkoren. In drie studio's in Zuid-Korea, China en Los Angeles werken teams van zes aan een film. Codes worden geschreven die op één honderdste van een seconde precies aansluiten bij het beeld. Dat werk neemt tussen één en vier maanden in beslag en vergt soms keuzes — beweeg je mee uit het perspectief van Batman of Joker? De codes worden overigens niet voor de complete film geschreven. Zo'n dertig en maximaal veertig procent van de film is voorzien van effecten. Je zou anders ook behoorlijk vermoeid de bioscoop weer uitkomen.

Met al het spektakel van 4DX zou je bijna vergeten dat Pathé gisteren nog een innovatie presenteerde: Dolby Cinema. Hierin heeft de marktleider op de Nederlandse bioscoopsector concurrent Vue voor moeten laten. Die had in 2014 de wereldwijde primeur in Eindhoven. Pathé haalt Vue nu weer in door meteen twee Dolby Cinema-zalen te openen: behalve in De Kuip ook in De Munt in Amsterdam.

Bij Dolby Cinema draait het allemaal om kwaliteit van beeld en geluid. Wat meteen bij binnenkomst opvalt is dat de traditioneel rode stoelen zijn vervangen door zwarte exemplaren. Ook de wanden zijn zwart. Dit alles om het interieur zo min mogelijk te laten reflecteren en het contrast op het scherm zo min mogelijk te verwateren. En die maatregel heeft zin want het nieuwe projectiesysteem, Dolby Vision, maakt gebruik van laserprojectie die vijfhonderd (!) keer beter is dan alles wat hiervoor gangbaar was. Als je in een gewone zaal The Revenant bekijkt en Leonardo DiCaprio 's nachts gewond tussen tien bomen ziet liggen, doemen in Dolby Vision de honderden stammen op van het achterliggende bos. Het zwart van de nacht is onpeilbaar diep.

Dat superieure beeld wordt gecombineerd met Dolby Atmos, het neusje van de zalm op audiogebied. Door de hele zaal zijn honderd speakers onzichtbaar verwerkt in de wanden. Die worden allemaal individueel aangestuurd via niet minder dan zes kilometer kabel en leveren een gezamenlijk vermogen van 100.000 Watt. Het resultaat is totale onderdompeling en beter nog: een bijzonder plezierig reliëf in het geluid.

Pathé verwacht veel van haar vernieuwingen. Met de duurdere prijskaartjes — €17,25 voor 4DX en €15,75 voor Dolby Cinema — kan ook bij gelijkblijvende bezoekersaantallen de omzet omhoog. Na De Kuip wordt volgende week ook in De Munt in Amsterdam een 4DX-zaal geopend. Volgend jaar volgen er nog drie — op plaatsen die nog niet bekend zijn gemaakt. "Afhankelijk van de reacties volgen er meer", stelt Kurz, die de deur openhoudt naar nog een treetje hoger op de overtreffende trap. "Er is ook nog Screen X, met schermen aan weerzijden waardoor je een 270 graden-ervaring krijgt. Wie weet…"

Edo Dijksterhuis


top
nieuws

4DX: overtreffende trap in bioscoopervaring

4DX: overtreffende trap in bioscoopervaring
07 December 2017
Sinds gisteren heeft Nederland er een nieuwe manier van filmkijken bij: 4DX. De 'vierde dimensie' bestaat uit bewegende stoelen, geur, weereffecten en zelfs een kwispelende kuitenkietelaar. Niet alleen ogen en oren worden bediend maar alle zintuigen. De Filmkrant ging voor een testritje naar Pathé De Kuip in Rotterdam.
>> Lees verder

nieuws

Focus: Paris, Texas in Q-Cinema

Focus: Paris, Texas in Q-Cinema
07 December 2017
Je kon er al repetitieruimtes huren, naar optredens luisteren en het café/restaurant/hotel bezoeken, maar Q-Factory in Amsterdam vertoont nu ook (muziek)films. Te beginnen met Wim Wenders' geweldige klassieker Paris, Texas.
>> Lees verder

nieuws

Nederlandse kans bij European Film Awards korte film

Nederlandse kans bij European Film Awards korte film
06 December 2017
Van een verlaten Grieks vakantieoord tot een robot die zich ontpopt tot stand-up comedian: de vijftien korte films die zijn genomineerd voor de European Film Awards is een bonte verzamelkast met de Best of the Fest. Nederland is vertegenwoordigd met Information Skies. Op 9 december is de uitreiking in Berlijn live te volgen.
>> Lees verder

nieuws

"Ik wil verstoren en helen tegelijkertijd"


06 December 2017
Vandaag worden de Prins Claus Prijzen uitgereikt. Onder de laureaten bevindt zich Amar Kanwar (1964). De Indiase filmmaker, kunstenaar en activist maakt films en cinematografische installaties waarin hij machtspolitiek, geweld, seksualiteit, ecologie en rechtvaardigheid onderzoekt. "Mijn werk is een esthetische oplossing voor een ethische vraag."
>> Lees verder

nieuws

Links

Links
03 December 2017
De echte vluchtelingen van Casablanca, hoe indie-regisseurs de sprong naar de blockbusters maken, wat we aanmoeten met de kunst van monsterlijke mannen, Daniel Day-Lewis over zijn keuze om met acteren te stoppen, de evolutie van Pixar en de finesses van Baby Driver.
>> Lees verder

nieuws

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week
02 December 2017
IFFR maakt themaprogramma's bekend. Vrije Vogel wint prijs in India. Duurste Bollywood-film ooit wekt toorn hindoe-extremisten. Biografie Jeroen Willems in de maak. Amerikaanse remake Hollands Hoop heet Kilroy Country. Bram Fischer krijgt release in VS. Robby de robot duurste filmrekwisiet aller tijden. Ierse prijs voor #tagged. Rico Verhoeven in film met Van Damme en Tyson. Zeeuwse documentaire onderscheiden in Peru. Realiseringsbijdrage voor twee Nederlandse coproducties.
>> Lees verder

nieuws

Eerste niet-westerse sciencefiction festival ter wereld

Eerste niet-westerse sciencefiction festival ter wereld
01 December 2017
Witte macho-helden redden de aarde, liefst bewapend met allerlei hightech gadgets waarvan de handleiding uiteraard is opgesteld in het Engels. Dat sciencefiction niet per se een westerse aangelegenheid is, blijkt uit Other Futures. Het festival, dat eerste en enig in z'n soort is, belicht niet-westerse sciencefiction in literatuur, beeldende kunst, muziek en natuurlijk film.
>> Lees verder

nieuws

Grimmige tijden: European Discovery 2017 — Prix FIPRESCI

Grimmige tijden: European Discovery 2017 — Prix FIPRESCI
29 November 2017
Het is niet raar als vijf films uit verschillende landen, over verschillende overwerpen en van totaal verschillende regisseurs weinig overeenkomsten hebben. Maar de genomineerden voor de beste debuterende regisseurs bij de European Film Awards 2017 hebben een ding gemeen: een grimmige sfeer. Een teken van de tijd?
>> Lees verder

nieuws

Filmbranche benoemt onafhankelijk vertrouwenspersoon

Filmbranche benoemt onafhankelijk vertrouwenspersoon
28 November 2017
De #metoo-storm die de afgelopen weken over het land heeft geraasd, is niet zonder gevolgen gebleven. De Nederlandse Beroepsvereniging voor Film- en Televisiemakers (NBF) benoemt een vertrouwenspersoon bij wie iedereen uit de sector terecht kan met klachten. De NBF moedigt andere verenigingen aan hetzelfde te doen.
>> Lees verder

nieuws

Focus: Drie keer mythologie

Focus: Drie keer mythologie
28 November 2017
Dat de Romeinse en Griekse mythologie tot de verbeelding spreekt van filmmakers is begrijpelijk, want mythen roepen grote gevoelens en meeslepende emoties op, zaken waar films bij gedijen. Wie het wil checken, kan terecht in Filmtheater Kino in Rotterdam, dat onder de titel An odyssey into mythology drie verfilmingen van klassieke mythen vertoont.
>> Lees verder