Isle of Dogs
The Cleaners
The Death of Stalin
Jeannette
Lean on Pete
The Dying of the Light nieuws

Analoge filmprojectie: een verloren gegane kunst

De komende maanden doet de Filmkrant verslag van de openbare collegereeks This is Film! Film Heritage in Practice, een lezingenreeks met gastsprekers over filmrestauraties en filmerfgoed.

Het derde openbare college van This is Film! ging over projectie. Rond filmprojectie hangt een speciale magie, vooral als de projector aanwezig is in de ruimte waarin het publiek zit. Zoals vroeger bij 16mm-projecties in de aula van de middelbare school of ten tijde van de reisbioscoop in de beginjaren van de filmgeschiedenis. We hebben de onbedwingbare neiging even om te kijken naar de bron van het licht dat zoveel moois op het witte doek tovert.

Toch werden filmprojectoren in een aparte cabine gezet, vaak bovenin het filmtheater. Niets mocht de 'suspension of disbelief' verstoren, zeker niet de aanwezigheid van een operateur in de zaal. Dus verdween hij/zij samen met de techniek — de 'cinematic apparatus' — voor altijd uit zicht.

2012 was het omslagpunt wat betreft de vervanging van analoge apparatuur door digitale projectors. In Nederland gebeurde de digitale roll-out met overheidssteun via Cinema Digitaal. Veel expertise ging verloren en analoge filmlaboratoria gingen failliet toen de hele 'workflow' van film digitaal werd, van opname tot nabewerking. Dat leidde al snel tot bezorgdheid bij mensen uit het veld, die zich verzamelden op de website filmprojection21.org en daar de Charter of Cinematographic Projection in the 21st Century opstelden. Een oproep om de fotochemische manier van film maken en restaureren te behouden en beschermen.

Weinig bioscopen kunnen nog film projecteren met 35mm-projectoren, die meestal op de schroothoop belandden. Filmmusea vaak nog wel, al was het maar omdat bijvoorbeeld een zwijgende film langzamer gedraaid moet worden, meestal met zo'n 16-18 beeldjes per seconde, dan mogelijk is bij digitale projectie. Ook experimentele films, op Super-8 of 16mm, vereisen een zorgvuldige, analoge projectie. In EYE Filmmuseum heeft elke zaal zowel een digitale als een analoge projector.

Na de inleiding was het woord aan Leenke Ripmeester, die bij EYE werkt als curator animatie en manager sales. Zij was jarenlang operateur bij diverse filmtheaters en vertelde over haar ervaringen. Daarbij ging het vooral over 'overnametekens' die aan het eind van elke akte van ongeveer 15 à 20 minuten even kort in beeld komen.

still uit Fight Club
Still uit Fight Club

Voor de operateur waren zij het teken de tweede projector te starten om ervoor te zorgen dat de aktewisseling vlekkeloos verliep. Daarbij kan een aantal dingen misgaan: te laat zijn, de verkeerde knop indrukken of verwarring of een vlek rechtsboven in beeld nou wel of geen overnameteken is. De vele operateurs in de zaal knikten instemmend bij haar verhaal, dat werd omlijst met plaatjes van de verwarrende hoeveelheid vormen dat een overnameteken kan aannemen: van rondje tot kruisje met stift.

Stress over deze manier van projecteren verdween toen het non-rewind platter-systeem op de markt kwam. Op dit (liggende) systeem konden alle aktes (die op 5 à 6 losse spoelen zaten) aan elkaar geplakt worden, waardoor overnames verleden tijd werden. Het kostte menig operateur zijn baan, een voorbode van wat er gebeurde in het digitale tijdperk.

Na de pauze werd de documentaire The Dying of the Light (Peter Flynn, 2015) vertoond, over het gestage verdwijnen van analoge projectie na de digitale roll-out. Het is een nostalgisch stemmende film waarin talloze Amerikaanse operateurs met smaak vertellen over het vak en hoe filmprojectie door de decennia heen veranderde. Vooral de projectoren die nog werkten met koolspitsen spreken tot de romantische verbeelding, evenals de tot ruïnes vervallen oude filmpaleizen waar nog sporen te vinden zijn van het illustere verleden. Ook gaat de documentaire over de verloren gegane kunst het dikke fluwelen filmgordijn precies helemaal open te hebben als de film na de ouverture begint en weer te sluiten als de uitloopmuziek wegebt.

Toen The Dying of the Light in 2016 op het IFFR werd vertoond, was voorafgaand Mariska Gravelands video-essay Do Pay Attention to That Man Behind the Curtain te zien. De vertoning van deze korte film, destijds onderdeel van het programma Critics' Choice, ging haperend ten onder tijdens het openbare college, wat goed paste bij het thema van projecties die om allerlei redenen de mist in kunnen gaan.

André Waardenburg

Verder lezen: filmwetenschapper David Bordwell heeft uitgebreid geschreven over de snelle overgang van analoog naar digitaal.



top
nieuws

Museum Beeld en Geluid gaat op de schop

Museum Beeld en Geluid gaat op de schop
26 April 2018
Niets is tegenwoordig zo veranderlijk als mediagebruik. Hoog tijd dus voor het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid om haar oude museumopstelling te vernieuwen. Het instituut bevindt zich nu in de oriënterende fase. In 2020 moet de nieuwe presentatie opengaan.
>> Lees verder

nieuws

Links

Links
22 April 2018
Zama van roman naar film, de transgender fans van Under the Skin, torrent-piraten als laatste hoop voor filmconservatie, achter de schermen bij Phantom Thread, Jafar Panahi over censuur en Lars von Trier kan de Palm vergeten.
>> Lees verder

nieuws

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week
21 April 2018
Semaine de la Critique opent met Wildlife. Geen galapremière voor Redbad. Zakelijke banden tussen Gosschalk en Kemna Casting geheel verbroken. Gosschalk ook uit Dutch Academy for Film gezet. Eerste Nederlandse Netflix original komt eraan. Netlfix denkt eraan bioscopen te kopen. Lars von Trier na zeven jaar weer welkom in Cannes. Steven Spielberg eerste regisseur om door $10 miljard-grens te gaan. Winterslaap Opgedoekt voorbij. Twee films geselecteerd voor De Oversteek.
>> Lees verder

nieuws

Zakelijk directeur Janneke Staarink vertrekt bij IFFR

Zakelijk directeur Janneke Staarink vertrekt bij IFFR
20 April 2018
Janneke Staarink vertrekt bij het International Film Festival Rotterdam. Acht jaar lang was zij zakelijk directeur van het festival. Staarink loodste het festival niet alleen financieel door een periode van crisis en bezuiniging, ze liet ook inhoudelijk haar sporen na.
>> Lees verder

nieuws

Focus: De glans van 1968

Focus: De glans van 1968
19 April 2018
Ook het gevoel dat in de wereld de verhoudingen muurvast zitten? In mei 1968 was dat anders en ontvlamde de gedachte dat een betere wereld voor het grijpen lag. De Praagse Lente, studentenopstand, stakende arbeiders: de oude wereld­orde leek nog maar een klein zetje nodig te hebben. In de filmwereld stond een nieuwe generatie op, die met camera's de oorlog verklaarde aan de oude wereld en een nieuwe verwelkomde.
>> Lees verder

nieuws

Analoge filmprojectie: een verloren gegane kunst

Analoge filmprojectie: een verloren gegane kunst
18 April 2018
De komende maanden doet de Filmkrant verslag van de openbare collegereeks This is Film! Film Heritage in Practice, een lezingenreeks met gastsprekers over filmrestauraties en filmerfgoed. Het derde college ging over projectie.
>> Lees verder

nieuws

Neil Gaiman over How to Talk to Girls at Parties: 'Dat al die rare dingen nu juist in Croydon gebeuren'

Neil Gaiman over How to Talk to Girls at Parties: 'Dat al die rare dingen nu juist in Croydon gebeuren'
14 April 2018
Schrijvende superster Neil Gaiman was in Cannes nog populairder dan Elle Fanning, die een hoofdrol speelt in de verfilming van zijn korte verhaal How to Talk to Girls at Parties. Op het Imagine Film Festival krijgt de film vandaag zijn Nederlandse première.
>> Lees verder

nieuws

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week
14 April 2018
Nederlands coproductie Rafiki geselecteerd voor Un Certain Regard. Cannes opent met Everybody Knows. Netflix trekt films terug van Cannes maar dochter van Orson Welles protesteert. Niemand in de Stad openingsfilm NFF. Beau van Erven Dorens doet boekje open over Job Gosschalk. Lucasfilm maakt digitale scans van Star Wars-acteurs. Colin Benders maakt score voor gerestaureerd en eindelijk compleet Fragment of an Empire. Black Panther succesvoller in VS dan Titanic. Duitse prijs voor Ben Verbong. Johan Nijenhuis eerste Nederlandse regisseur om in Cuba te filmen.
>> Lees verder

nieuws

Focus: Film en eten in Deventer

Focus: Film en eten in Deventer
13 April 2018
Film en eten: het blijft een onweerstaanbare combinatie. Dat zal ook weer blijken van 20 t/m 22 april op de zevende editie van het Food Film Festival in Filmhuis De Keizer in Deventer. Het festival begint vrijdagavond met een whiskyproeverij. Wie daarna de wereld nog scherp ziet, kan kijken naar Nederland whiskyland (Gwen Jansen). De documentaire volgt zes whiskyliefhebbers in hun whiskyavonturen.
>> Lees verder

nieuws

Lente in Polen

Lente in Polen
13 April 2018
Polen heeft een geweldig filmverleden (Kieslowski, Wajda), maar volgens de organisatoren van de Poolse Filmlente worden er nog steeds schitterende films gemaakt. Vier films van jonge debuterende Poolse filmmakers moeten het bewijzen. Van14 t/m 22 april in Tilburg en Schiedam.
>> Lees verder