Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Transfortmers V: The Last Knight slow criticism | Geprojecteerde fictie
Twee filmjournalisten begonnen een onderzoek naar de propagandavideo's van IS om de aantrekkingskracht ervan beter te begrijpen. Na een inhoudelijke analyse van IS-video's zetten ze ook vraagtekens bij hun eigen motieven.

Door Chloé Galibert-Laîné en Kevin B. Lee

Honderden mannen lopen in ganzenpas door een woestijn. Hun bovenlijven zijn ontbloot en sommigen lijken geboeid te zijn. Andere mannen, gekleed en gewapend, bezien de optocht vanuit een legertruck. Ze schreeuwen naar de gevangenen. Dan klinkt een schot en begint iedereen te rennen. (Na lang twijfelen hebben we ervoor gekozen hier niet de url naar de video te plaatsen.)
Het beeld is verticaal, dus opgenomen met een smartphone, waarschijnlijk door een van de folteraars. Op de soundtrack klinkt een nasheed, de enige muziekvorm die wordt getolereerd door de fundamentalisten van de zogenaamde Islamitische Staat. Deze video staat echter niet op een aan IS gelieerd platform, maar op het Franse YouTube-kanaal Les Observateurs, waarvoor nieuwszender France 24 'amateurs' oproept om beelden van nieuwswaardige gebeurtenissen in te sturen.
Wat is hier aan de hand? Eigende IS zich dit westerse platform toe om haar boodschap te verspreiden? Of vond de Franse redactie de informatiewaarde van de beelden belangrijker dan de motieven van de makers?

Verontrustende utopie
We begonnen ons onderzoek naar de propagandavideo's van IS omdat we de aantrekkingskracht ervan beter wilden begrijpen. De meeste media-aandacht gaat naar de video's die brute martelingen tonen, maar in feite vormen die hooguit een paar procent van de overdonderende hoeveelheid beeldmateriaal die in de afgelopen jaren door vele IS-kanalen is geproduceerd.
Onze onderdompeling in dit beeldmateriaal, dat we analyseerden op hoe het zijn boodschap overbrengt en hoe het is gefilmd en gemonteerd, gaf ons meer inzicht in de verontrustende utopie die IS propagandeert. De retoriek over dit dromenland steunt op de afwijzing van de areligieuze, hedonistische westerse consumptiemaatschappij, terwijl het paradoxaal genoeg nieuwe rekruten tegelijkertijd belooft dat al hun aardse verlangens zullen worden vervuld. Jihadisten vertellen hoe ze niet alleen een vrouw en een baan kregen, maar ook een huis, een auto, allerlei apparatuur — al die consumptiegoederen die ze zich eerder niet konden veroorloven.
Maar terwijl we de mechanismes van de IS-media beter gingen begrijpen, werd ons ook duidelijk dat de Franstalige IS-aanhang nooit verantwoordelijk kon zijn voor de ruim 400.000 views die bovengenoemde video behaalde. Integendeel: het grootste deel van de comments onder de video bestond uit oproepen tot hardhandig optreden tegen IS, of moslims in het algemeen.
Het zette ons aan het denken over het bredere netwerk van tegenstrijdige behoeftes dat ervoor zorgt dat deze video's rondgaan. Die denkstap stond ons toe de vastgeroeste tweedeling van het Westen versus IS los te laten. Die visie negeert dat beide partijen in deze mediaoorlog kunnen worden gevoed door exact dezelfde beelden. Westerse nieuwskanalen vertonen regelmatig door IS geproduceerd materiaal, terwijl IS-propaganda beelden van Franse en Britse zenders overneemt.

Echoput
Om uit deze nachtmerrieachtige echoput te ontsnappen, probeerden we zo veel mogelijk redenen te bedenken waarom iemand een IS-video zou bekijken. Een gevoel van ontheemding en de wens om bij een gemeenschap te horen. Het ruwe verlangen om mensen te zien lijden. Een radeloze poging om een vermist familielid op te sporen. Het verbeelden van de kwaadaardige Ander om de eigen haat richting te geven. En door dit gedachte-experiment plaatsten we onherroepelijk ook vraagtekens bij onze eigen motieven.
Hoe meer we de motivaties achter de drang naar nieuws en feiten erkenden, hoe scherper zich aftekende hoezeer 'feiten' en 'nieuws' eigenlijk opeenhopingen van individuele verlangens zijn. De termen 'post-truth' en 'post-fact' kloppen niet; we bevinden ons in een tijdperk van diepgewortelde subjectieve waarheden, die continu op elkaar botsen en openlijk wedijveren. Deze persoonlijke waarheden leggen hun wil op aan het rijk der feiten.

Alledaagse mythes
Terug naar die IS-video. Het feit dat die zonder enige geografische of kritische context op een Frans nieuwskanaal werd gepubliceerd, toont dat dit soort materiaal niet eens hoeft te worden gewijzigd om onderdeel te kunnen worden van een breed scala aan communicatiestrategieën, die uiteenlopende groepen publiek allerlei verschillende interpretaties van hetzelfde 'feit' presenteren.
Zo hebben we continu te maken met geprojecteerde ficties die zich voordoen als feiten. Dat wordt steeds scherper duidelijk op sociale media, waar we dwangmatig een constante stroom alledaagse mythes over onszelf en anderen creëren, aangejaagd door een industrie die in slechts enkele jaren werd opgebouwd door wat inmiddels de meest winstgevende bedrijven ter wereld zijn. Een industrie die erom draait de wereldbevolking eindeloos virtuele versies van zichzelf en hun omgeving te laten creëren en circuleren. Daardoor is het inmiddels een universele kwaal dat we munt slaan — emotioneel, sociaal, financieel — uit hoe vakkundig we een beroep kunnen doen op wat anderen willen.
Ons onderzoek is zich gaan richten op dit netwerk van intersubjectieve verlangens. In plaats van de esthetische kwaliteiten of retorische inhoud van de IS-video's, documenteren we de manieren waarop specifieke personen ze vinden, ernaar kijken, ze (verkeerd) begrijpen, delen, becommentariëren en hergebruiken. In een tijd waarin de mens meer en meer geneigd lijkt om zich in te graven, en des te harder vast te houden aan zijn eigen absolute gelijk, leek het ons de moeite waard om onszelf juist uit te leveren aan de ander.

Onderzoekers en filmmakers Chloé Galibert-Laîné en Kevin B. Lee werken op dit moment aan een project over mediaterrorisme.



top