November 1996, nr 172

Marijke Jongbloed

De fatale reactie van mannen

Waarom komen vrouwen die carrière maken en ouder zijn dan een jaar of dertig zo moeilijk aan de man? Met die vraag reisde Marijke Jongbloed, zelf ook op zoek naar een man, naar New York, Singapore, Bombay en Moskou. Het resultaat is vier lange documentaires, waarvan er twee klaar zijn. De film over New York ging vorige maand in première en die over Singapore is eind deze maand te zien op het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA). Volgend jaar volgt het deel over Bombay waarna Moskou in 1998 de reeks besluit. Een gesprek met de maakster.

Marijke Jongbloed (foto: André Bakker).

"Fatal reaction: New York opent met telefonische reacties van mannen op een door jou geplaatste contactadvertentie. De reacties stemmen niet vrolijk over de mannelijke soort. Een deel van de soms getrouwde mannen zoekt buiten de deur een 'neukadres', anderen een moederfiguur of een therapeut. Is de wereld van de contactadvertentie werkelijk zo treurig?"
"Zeventig telefoontjes kreeg ik van mannen, in leeftijd variërend tussen de 25 en 60 jaar. Van het gehalte ben ik zo geschrokken, dat ik de slechtste uit de film heb gelaten. Het merendeel was echt 'weird'. Zeer eigenaardig. Zo kreeg ik een man aan de telefoon die nauwelijks een week eerder na zestien jaar huwelijk zijn overleden vrouw naar het kerkhof had gebracht."
"In New York volg je als hoofdpersoon de succesvolle eigenaar van een castingbureau Laura Slutsky, die iedere avond alleen haar bed instapt, op haar desperate tocht langs waarzeggers, hulpverleners en curssussen-hoe-kom-ik-aan-een-man. Is Laura met haar superneurotische gedrag representatief voor de groep waarover je het hebt? Moeten we niet de treurige conclusie trekken dat zij een hopeloos geval is?"
"Ik zie niet in waarom."
"Misschien omdat waarschijnlijk geen man het bij haar zou uithouden. Je laat zelf zien hoe zij een 'date' met een aardige, begripvolle Italiaanse Amerikaan verpest."
"Zo begripvol was hij niet."
"In de film kwam hij anders heel begripvol over."
"Hij had ook een enorme botheid."
"Je bedoelt zijn directheid, als hij zegt dat hij haar seksueel niet aantrekkelijk vindt?"
"Dit is nu een mooi voorbeeld van de 'battle of the sexes'. Jij noemt dat directheid, ik noem het botheid. Waarom moet je iemand onder de gordel stoten, dat is toch helemaal niet nodig. Bovendien belde die Italiaan haar steeds op. Als hij helemaal niks van haar wilde, waarom deed hij dat dan? Hij hield haar aan de gang, waardoor zij dacht dat er hoop was. Goed, ik zal niet ontkennen dat ze zeer 'eager' was; dat gepluk aan hem, dat zou ik persoonlijk niet zo doen, maar ze is daarin wel heel eerlijk, wat je van hem niet kunt zeggen."
"Maar het is toch een vrouw waar niemand het bij uithoudt? Van zo'n superneurotische vrouw word je toch knettergek?"
"Wat noem jij superneurotisch?"
"Als je gek wordt van jezelf."
"Daar wil ik maar één ding op zeggen: stel je voor dat Laura een man was, denk je dan dat iemand met zo'n maatschappelijk succes, en met dat uiterlijk en die humor, alleen zou zijn? Dan was er altijd wel een vrouw te vinden. Je moet Laura tegen het decor zien van New York. Zij is New York. Mannen in New York zijn ook neurotisch, maar daar heeft niemand problemen mee. Kijk maar naar Woody Allen, die heeft vrouwen voor het uitzoeken."
"Ik weet niet of Woody Allen neurotisch is."
"Je kent die rechtszaak toch over zijn stiefdochter, daar hoef je Freud niet op los te laten."
"Hoezo Freud, misschien viel Woody Allen op een aantrekkelijke vrouw die toevallig zijn stiefdochter was."
"Goed, als jij het zo wilt zien, maar neem dan die neuroot van een Michael Douglas, die heeft de wereld aan zijn voeten."
"Je hebt het nu over een supercategorie, Madonna heeft toch ook geen moeite met het vinden van een man?"
"Dat is helemaal niet waar, iemand als Michelle Pfeiffer kon zelfs helemaal geen man vinden, die is uiteindelijk door haar vrienden via een blind date aan een man gekoppeld."
"Het is toch wat."
"Je gelooft me niet, maar het is wel zo."

"Je filmproject gaat uit van een Amerikaans onderzoek van een aantal jaren geleden dat concludeerde dat het risico dat een carrièrevrouw in New York om het leven komt bij een terroristische aanslag groter is dan de kans dat ze een man vindt. Volgens feministen was dat een flutonderzoek dat als doel had ambitieuze vrouwen bang te maken."
"Ik zeg in de film ook dat dat onderzoek onzin is, maar dat neemt niet weg dat veel ambitieuze vrouwen alleen slapen."
"'Veel vrouwen' klinkt nogal vaag, je noemt geen harde cijfers in je film."
"Nee, die heb ik niet laten zien, omdat ik geen sociologisch onderzoek doe. Ik ben een filmmaker en ik verwacht dat de kijker niet helemaal ongeïnformeerd is. Als je iets in kaart wilt brengen, moet je de bal durven raken en niet met allemaal 'mitsen' en 'maren' aankomen. Ook wilde ik geen 'excuus-truus', zo'n vrouw die haar zaakjes prima voor elkaar heeft en bewijst dat het allemaal wel kan."
"Hoe komt het dat carrièrevrouwen alleen slapen?"
"Een carrièrevrouw is iemand die heeft moeten vechten, die assertief is, want anders maak je geen carrière. Heel veel mannen vinden zulke vrouwen te bijdehand. Ze vinden ze leuk als dame ernaast of als vriendin, maar niet als hun vrouw, want ze zijn bang dat ze dan teveel het vuur aan hun schenen krijgen gelegd."
"Er slapen toch ook veel mannen alleen?"
"Veel minder dan vrouwen en dat komt omdat mannen andere maatstaven aanleggen voor een relatie. Een vrouw die een slechte relatie achter de rug heeft past ervoor om in herhaling te vallen. Dan dunt het potentieel aan mannen behoorlijk uit kan ik je zeggen. Mannen gaan na een mislukte relatie gewoon weer in het oude rolpatroon verder. Een vrouw hoeft van hen niet intellectueel ontwikkeld te zijn als ze maar een beetje aardig is en er leuk uitziet. Het intellectuele aspect halen ze bij hun vrienden. Vrouwen willen wel een gelijkwaardige relatie, ook op emotioneel gebied en dat kunnen mannen vaak niet bieden."
"Misschien ontmoet je de verkeerde mannen?"
"Ik heb relaties gehad met hele leuke, spontane mannen, maar ik was er altijd voor het emotionele gedeelte. Als ik zelf eens in de put zat, dan waren zij er niet, maar andersom stond ik wel voor hen klaar. Natuurlijk zijn er ook andere mannen, maar die moet je zoeken met een kaarsje. Ik heb een aantal hele leuke 'exen' en ik ken ook nog wel andere leuke mannen, maar die hebben natuurlijk al een leuke relatie."
"Het ziet er somber voor je uit."
"Ik ontmoet veel mannen en ik krijg ook veel aanzoeken, maar niet van de mannen die ik zoek. Het zijn mannen die een traditionele vrouw zoeken. Ik ben ook wel mannen tegengekomen die het allemaal wel in zich hebben, maar die wonen helaas drie oceanen verder. Verhuizen? Nee, ik heb het over carrièremannen en die geven hun carriere niet op, wat veel vrouwen wel doen voor een man."

"Fatal reaction: New York beleefde zijn eerste vertoning op het Nederlands Filmfestival in Utrecht, waar hij voor veel discussie zorgde. Sommigen meenden dat de film zich bezig houdt met een schijnprobleem."
"Ja, dat was naar ik hoorde de mening van een deel van de jury die over de Gouden Kalveren ging, zodat ik niet genomineerd werd. Natuurlijk had ik het leuk gevonden om een nominatie te krijgen, maar ik lig er niet van wakker. Het is heel erg Nederlands om dit onderwerp af te doen met het onder het scheermes leggen van de hoofdpersoon in de film, zodat we het van ons af kunnen gooien. In New York uit het zich extremer dan hier, maar in Nederland speelt het probleem net zo goed, alleen willen we de deksel erop houden. Straks komt mijn film over Singapore en dan kunnen we zeggen dat het een Chinees probleem is, want dan zijn we er ook weer vanaf. Het speelt gewoon overal, al krijgt het in elke cultuur een specifieke inkleuring."
"Zou het niet het verstandig zijn geweest om een van de vier films in Amsterdam te situeren, dan was voor iedereen duidelijk dat er ook in Nederland ongetrouwde carrièrevrouwen rondlopen?"
"Dat had ik graag gewild, maar ik vond geen goede vrouwen. De meesten wilden sowieso niet praten en de paar die dat wel wilden, waren niet openhartig. Zij verborgen hun persoonlijke gevoelens en hielden hun neurosen diep verborgen in de kast. Daar kon ik dus niks mee, want niet alleen is zo'n houding hypocriet, maar ook volstrekt onfilmisch door het gebrek aan emotie en dramatiek."
"Wat heb je toch met neurosen?"
"Ik vind het spannend om de neurosen van mensen te laten zien. Hollywoodspeelfilms suggereren altijd dat de wereld zwart-wit is en daar heb ik een hekel aan. Documentaires hoeven minder rekening te houden met box office-overwegingen en ik vind dat we daarvan gebruik moeten maken door alle grijstinten van het leven te laten zien. Ik hou ervan om stereotiepe beelden overboord te gooien: 'let's get real'."
"Je noemt het 'let's get real' maar Fatal reaction: New York oogt bijna als een speelfilm. Kunnen we nog spreken van een documentaire?"
"Het is een documentaire met de benadering van een speelfilm. Ik wil qua plot, karakterontwikkeling en enscenering zo dicht mogelijk bij het genre van de speelfilm komen. Niet dat ik gebeurtenissen in scène zet, want wat je ziet is allemaal authentiek, maar ik heb wel gestuurd. Ik zorgde ervoor dat er iets plaats kon vinden. Zo wilde ik een komische scène over die hausse aan zelfhulpboeken in New York en heb toen een gesprek gearrangeerd in een boekwinkel tussen Laura en haar vriendin, met de vraag of ze over die boeken wilden praten."
"Je zegt dat het probleem overal speelt, maar dat de manier waarop cultureel bepaald is. Welke stad is het meest treurig?"
"Moskou is verschrikkelijk. Daar leiden de vrouwen echt een slavenleven onder die Oblomovs van Russische mannen. De vrouwen hebben daar het streven naar gelijkwaardige relaties opgegeven. Ze beschouwen mannen als overanderlijke, kleine kinderen die je niet serieus moet nemen, met als resultaat totaal scheefgezakte verhoudingen, die helemaal niets meer voorstellen. De Russische vrouwen lijden en klagen maar kunnen het niet oplossen. Van Moskou werd ik echt depressief, ik zit nog te verzinnen hoe ik wat humor in de film kan brengen."
"Nog een wijze les voor het volk?"
"Laten mannen en vrouwen in godsnaam ophouden met dat malle rollenspel, die rare maskerade."

Jos van der Burg

Tijdens de opnamen van Fatal reaction: New York.

Fatal reaction: New York
Nederland, 1996.
Produktie: Marijke Jongbloed en Martin Lagestee.
Scenario en regie: Marijke Jongbloed.
Camera: Alicia Weber en Gilles Frenken.
Geluid: Arnold Vogel, Pander Roskam en J.T. Takagi.
Montage: Teun Pfeil.
Muziek: Billy Holiday.
Met: Laura Slutsky, Jesse Califano, Marijke Jongbloed.
Kleur, 90 minuten.
Distributie: Cinemien.
Te zien: sinds 24 oktober.

Naar boven