Juli/augustus 2001, nr 224

De ideale film

Máxima, de film

Regisseur Paul Ruven (Sur place, Filmpje!) over zijn pogingen om zijn ideale film te maken.

Wat is de ideale film over Máxima? Nu Máxima zich voorbereidt op haar huwelijk, bereidt Filmend Nederland zich voor op DE film. Maar: wat is de ideale film over Máxima?
Je zou denken dat er een enorm drama ligt met al die staatsbelangen, regels, grenzen, sprookjes, etcetera. Maar is niet het grootste drama dat koningin Máxima kan treffen dat ze niet vruchtbaar is?
Ik schreef ooit een scenario, geïnspireerd door de Sjah van Perzië. Die was gek op zijn eerste vrouw. Na zes jaar had ze nog geen kind gebaard. De wet schreef voor dat ze dat binnen zeven jaar moest doen, anders zou ze verbannen worden. Het verhaal begon in dat zesde jaar. In een geheime vleugel van het paleis werd alvast een nieuwe koningin voorbereid om het over te nemen.
Zo onstond een hartverscheurend drama: de koningin weet dat ze verbannen kan worden als ze geen baby baart. De nieuwe koningin weet dat ze een Sjah kan trouwen, die ze niet kent. En de Sjah zit tussen alle vuren van onzekerheid in.
In het echt liep het slecht af met de eerste vrouw: ze baarde geen baby, en werd op wintersport gestuurd in Zwitserland. De Sjah zou een dag later komen. Hij kwam nooit. De twee geliefden hebben elkaar nooit meer gezien.
Ik denk dat Willem Alexander dit verhaal wel kent. Dus ik denk eigenlijk ook dat zowel hij als Máxima een vruchtbaarheidstest ondergaan hebben. En ik denk dat ze er beiden voor geslaagd zijn. Want anders hadden wij nooit van Máxima gehoord.
Het scenario dat ik schreef, kwam voort uit een grote frustratie. Ik had verschillende pogingen gedaan om drie scenario's verfilmd te krijgen, die alledrie met het koninklijk huis te maken hadden. Ons koninklijk huis. Nu. In deze tijd.
Waarom het koninklijk huis? Natuurlijk omdat het koninklijk huis meteen ook de regering, de BVD en allerlei duistere machtsorganen is. Omdat het bol staat van drama, manipulatie, van voor- en achter-de-schermen-macht. En tegelijk (altijd) iets zegt over onze maatschappij.
Maar ook omdat het voor Nederland dramatisch gezien het enige equivalent is van wat in Amerika de CIA of dergelijke is, namelijk: een ondoorzichtige, mysterieuze machtsstructuur. Waar heel wat op het spel kan staan. Op leven en dood. En dat wil je graag in je filmdrama.
Nu wilde ik per se geen historisch drama. Omdat dat eigenlijk dood in de drama-pot is. Iedereen weet al wat er ooit gebeurd is met ons koningshuis (en dat is niet echt veel en opwindend). Dus het is veel aardiger om met Nu te werken. Volgens het principe: 'Niets van dit alles is echt gebeurd. Zo ja: des te erger.'
Deze scenario's werden welwillend gelezen, geprezen en vervolgens afgekeurd. Waarom? Omdat we in Nederland niet met fictie kunnen omgaan zoals bijvoorbeeld in Amerika. In Amerikaanse films heeft niemand er moeite mee dat er bijvoorbeeld een minister corrupt is. Maar in Nederland wil men per se altijd weten WIE dat is. Welke minister was dat? Als je antwoordt dat dat fictie is, haakt men af.
Mijn gefrustreerde conclusie was uiteindelijk dat Nederland te klein is om te fictionaliseren. Amerika is zo groot dat iedereen wel gelooft dat er 'een minister' of zelfs 'de president' corrupt is. Maar wat als je in een Nederlands scenario schrijft dat 'de premier' corrupt is in het verhaal? Dan roept meteen iedereen: 'Oh, je bedoelt Wim Kok!' Nee, zeg ik dan, ik bedoel de premier, in de context van de fictie. 'Oh, je bedoelt Ruud Lubbers.' Nee, zeg ik dan. En uiteindelijk gaf ik het op. Nederland is gewoon te klein om te fictionaliseren.
Een andere reden dat we geen films in Nederland hebben die in het Nu gaan over het koninklijk huis plus haar hele periferie, is dat ze zelf in feite de subsidiegever is. En waarom zou je subsidie geven aan iets wat je zou kunnen schaden?
Jammer blijft het wel. Zeker als je ziet dat er in Amerika jaarlijks honderden films gemaakt worden met op de een of andere manier deze sterke dramatische kern als basis.
Jaren later probeerde ik het toch op een andere manier nog eens. Voor de VPRO maakte ik vier half uur drama's, getiteld de 'Screenplay interviews'. Op zoek naar weer een andere manier van drama, gebruikte ik een Interviewer, die door interviews met de Hoofdrolspelers van het drama op zo'n manier het drama lieten voltrekken. Voorzichtig gebruikte ik weer gefictioneerde elementen, bijvoorbeeld personages die voor de Nederlandse regering werken. Maar ook bijvoorbeeld een door de Nederlandse regering gezochte 'terrorist' van de RaRa-beweging, die aanslagen op de Makro en dergelijke gepleegd zou hebben, maar nooit gevonden was.
Voorzichtig probeerde ik weer het lummelende spruitjesniveau te ontstijgen door elk drama een hogere inzet te geven: op leven en dood. Waardoor meteen de spruitjes weg zijn, maar wat het ook aanvankelijk meteen on-Hollands maakt: we zijn het niet gewend in het Hollands; daarentegen in het Engels wel. Daarom koos ik ervoor dat het geheel Engels gesproken zou zijn.
Het mocht niet baten. De kop boven de recensie in de Volkskrant was: 'Had Paul Ruven zich maar aan de realiteit gehouden'. Tja, maar Paul Ruven was nou juist drama aan het maken. Maar de recensente wilde weer precies weten wie nou wie in het echt was. Welke minister was dat dan precies? Op welke dag is dat dan gebeurd? Tja, en toen ze daar niet achter kwam... Nederland is te klein om te fictionaliseren. Nederland is te klein om in drama ministers, BVD'ers of koningshuizers te gebruiken. Want Nederlanders willen precies weten wie wie is, en ze kunnen niet een openbare functie in een dramatische functie zien. Helaas.
Toch ga ik weer een poging wagen. Nu Máxima zich op haar huwelijk voorbereidt, bereid ik me in ieder geval voor op een film over haar. Alles is er nu gunstig voor. Ze heeft zelf gezegd dat ze afstand neemt van haar vader. Dus ze is schoon. Zo schoon als een filmster. Een filmster, zoals we in Holland nog nooit gekend hebben. Deze Argentijnse (!) is binnenkort Nederlands populairste filmster.

Paul Ruven

Volgende keer: het scenario van Máxima de film, hoe word je zelf razendsnel filmster, en: de slechtste Nederlandse film ooit.

Lara Croft zonder stuurknuppel.


De Videovorser
Britse Ballerina

De Jonge God is een leeghoofd, daarover is men het al jaren eens. Hij ziet er goed uit, hij heeft een markante oogopslag, maar als men in zijn oor brult, dan weerklinkt er onder die fraaie hersenpan een galmende echo. "Hoe heet de burgemeester van Weezel?" zo brulden we van vader op zoon in de echoput, "ezel... ezel... ezel", zo galmde de diepte terug. De ster speelde aan het begin van zijn loopbaan meteen al een olijk leeghoofd, en gaf later twee maal gestalte aan een jongen wiens hoofd naar believen met digitale data gevuld kon worden. Zijn naam is Keanu Reeves, zijn eerste leeghoofd heette Theodore S. Preston, esquire, roepnaam Ted. Samen met vriend Bill beleefde hij een heerlijk doldwaas avontuur in Bill and Ted's excellent adventure. Dat was in 1989, Beavis en Butthead en Wayne en Garth uit Wayne's world zouden later uit hetzelfde vaatje tappen, en Bill en Ted keerden ook nog een keer terug. In Johnny Mnemonic en The matrix werd Reeves' status als het ultieme leeghoofd vakkundig uitgebuit door zijn schedel aan een computer te koppelen: er ging herhaaldelijk een complete harddisk aan informatie in. Plek zat. En toch heeft Reeves meer in zijn mars. Zo speelt hij op een heuse basgitaar in de band Dogstar. Ik heb hem eens mogen aanschouwen bij een concert in de Amsterdamse Melkweg. Zijn been zat in het gips, zijn baard oogde bizar en zijn mond bleef gesloten, maar de toegestroomde bakvissen kregen waar voor hun geld. Daar stond toch echt Keanu Reeves! En hij kan nog meer, als we de legende moeten geloven. De legende behelst een optreden als Bill Shakespeare's Hamlet, in een toneeluitvoering van een klein Canadees theatergezelschap. Er werd weinig ruchtbaarheid aan gegeven, maar een enkele toegesnelde Amerikaanse criticus sprak na afloop in alle ernst over een openbaring: Reeves' Hamlet bleek zowaar een schot in de roos. Ik wil het graag geloven.
Het ultieme Amerikaanse leeghoofd als een in jambische pentameters zeurende Deense prins, dat is net zoiets als een Amerikaanse actrice die met alle geweld een door-en-door Brits boegbeeld gestalte moet geven. "Ho, stop!" zo hoor ik al roepen. "We gaan toch niet beweren dat die Zellweger geen prachtige rol speelt in die heerlijk herkenbare dagboeken van Bridget Jones? Ze heeft maanden, nee, jaren op een Britse uitgeverij gewerkt om Bridget te worden! En ze is het!" In goed Engels, of was het Amerikaans: houdt uw paarden. Er zijn momenteel meer Britse boegbeelden in het transatlantische geding. Wat te denken van de vrouw die een paar jaar geleden tot officieel Brits ambassadrice voor nationaal technisch en wetenschappelijk vernuft werd uitgeroepen? Een vrouw van adellijke afkomst, een vrouw met een tongval zo Brits als een halfgaar pasteitje gevuld met kippenniertjes? Een vrouw die er als eerste in slaagde in een volstrekt eigentijds medium een wereldster te worden? Een vrouw die tot meer harde schijven over de ganse aardkloot doordrong dan er ooit in het hoofd van Keanu Reeves zullen passen? Een vrouw, kortom, die de vergane glorie van het Groot Britse Rijk weer in ere herstelde, al was het slechts in virtuele zin?
Mocht er nog altijd geen belletje rinkelen, dan heeft u wat gemist. Ik heb met die vrouw betoverende exotische oorden verkend, magistrale tempels bezocht, eeuwenoude raadsels opgelost, door Venetiaanse grachten gevaren, op Nepalese bergtoppen rondgereden, in Romeinse arena's gevochten, op de oceaanbodem gezwommen en over de Chinese muur gerend. Het was een bedwelmende film waaraan geen einde leek te komen: achter elke steen en in ieder gewelf openbaarden zich nieuwe avonturen, nieuwe plotwendingen en nieuwe personages, die we soms over de kling joegen en ons dan weer te hulp kwamen. Aan haar atletische vermogens kon ik geen moment tippen, maar dat was ook niet nodig: ze schiep er behagen in al het vuile werk op te knappen en draaide salto's als een meervoudig Olympisch kampioene. Ik ben ook bij haar thuis geweest, in zo'n uit duizenden herkenbare Tudor-villa, omgeven door een perfect gecoiffeerde tuin. Daar viel weinig te beleven.
Haar naam is Lara Croft, ze is de heldin van het computerspel 'Tombraider'. Er bestaat een hardnekkig misverstand over haar aantrekkingskracht: die vloeit namelijk voort uit de gratie van haar bewegingen, en niet uit de omvang van haar borsten. Lara bekoort als een ballerina. Suizend door het luchtruim en met twee pistolen in de aanslag is ze even stijlvol en enerverend als Chow Yun-Fat in de beste films van John Woo. Haar Britse vaders hebben ongetwijfeld goed naar pakweg The killer of Hardboiled gekeken, en ze gaven hun ogen evenzeer de kost bij Raiders of the lost ark. Dat doen programmeurs van spelletjes wel vaker. Het asfaltbloedbad 'Carmageddon' is overduidelijk afgeleid van de exploitatiefilmklassieker Deathrace 2000, in 'Duke Nukem' debiteert de schietgrage held talloze gevatte uitspraken uit de Evil dead-films van Sam Raimi en de Die hard-trilogie, en vervult de zwarte monoliet uit Kubrick's 2001 een amusante gastrol. 'Tombraider' was baanbrekend, omdat de heldin voor het eerst in driedimensionale ruimtes rondstapte, waar eerder alleen het gezichtspunt werd weergegeven, en omdat er aan cinema verwante camerastandpunten werden ingenomen.
En nu is er Tombraider, de echte film. Ik heb hem helaas nog niet kunnen zien, maar wel al gelezen dat de Amerikaanse pers er gehakt van maakte. Dit met gebruik van alle bezwaren die bij elke verfilming van een computerspel worden opgevoerd: bordkartonnen personages, geen plot, meer flauwekul dan een zichzelf serieus nemend criticaster kan tolereren. Het zal best. Als veteraan van het spel is mijn incasseringsvermogen bij de beloofde stortvloed aan flauwekul mogelijk groter, maar heb ik op voorhand wel het vermoeden dat ik me zonder stuurknuppel onthand zal voelen. Dat is bij een nonstop kermisrit nog overkomelijk. Maar er is ook nog de Bridget Jones kwestie: waarom wordt mijn Britser-dan-Britse Lara door de Amerikaanse Angelina Jolie vertolkt? Hoeveel halfgare kippenniertjes ze ook gegeten heeft, en hoelang ze ook in een Tudor-villa vertoefde, mijn Lara kan ze niet zijn. Ik vrees dat een echtscheiding onvermijdelijk is. Het was mooi Lara, het ga je goed. Neem jij de pistolen maar, en trek maar fijn bij Keanu in, die schijnt nog een bovenkamer vrij te hebben.

Bart van der Put

De enige echte Lara Croft is te bedienen in vier delen 'Tombraider', de tweede editie is de beste. De verfilming is vanaf 19 juli in de bioscopen te zien. Bill and Ted's excellent adventure verscheen onlangs op dvd bij RCV.

Naar boven