Juni 2002, nr 234

Alfonso Cuarón

Een zomer lang Mexico

Y tu mamá también is een Mexicaanse tienerfilm annex roadmovie, die dankzij Godard in amper twee uur een heel universum blootlegt. Regisseur Alfonso Cuarón: "Seks mag dan wel het voornaamste zijn waar tieners zich mee bezighouden, maar dat wil niet zeggen dat ze er ook goed in zijn. De seks in Y tu mamá también is onhandig en direct."

Y tu mamá también.

Zijn vierde film is pas de film die hij altijd wilde maken voordat hij er zelfs maar over peinsde om filmmaker te worden, zegt Alfonso Cuarón (1961, Mexixo-Stad), wiens vierde film Y tu mamá también vorig jaar furore maakte op het Filmfestival Venetië (acteerprijzen en een scenariobekroning). De fletse Dickensadaptatie van Great expectations (1998) of het bleke A little princess (1995) zijn in ieder geval subiet vergeten bij de filmische orgie van Y tu mamá también. Godard, tienerpulp, Mexicaanse politieke observaties, seks, surrealisme, kleuren, heiligen, de geile pubers Tenoch (Diego Luna) en Julio (Gael García Bernal) en hun droommooie tante ontmoeten elkaar allemaal in deze film. De film dus die hij had kunnen maken voordat hij naar de filmacademie ging, waar hij leerde dat je dat niet allemaal in een film kunt stoppen, aldus Cuarón in een interview met vier journalisten in Venetië.
Het scenario schreef hij samen met zijn broer Carlos, met maar één uitgangspunt voor ogen: de film moest verteld worden door een objectieve verteller, niet helemaal samenvallend met de filmmaker, maar wel vanuit een alwetend perspectief, zo'n beetje als Jean-Luc Godard in Bande à part of, als voornaamste inspiratiebron, Masculin, feminin, vertelt Cuarón. "Met een voice-over creëer je afstand, reflectie en als belangrijkste: context. Mijn vorige films werden heel subjectief vanuit de hoofdpersonen verteld, waardoor ik behoefte kreeg aan een wat afstandelijker kijk op de dingen. De context van de gebeurtenissen is in deze film even belangrijk als, zoniet belangrijker dan de personages."

Nieuwslezer
Cuarón voert twee opgroeiende jonge Mexicanen op, de een uit de lagere middenklasse, de ander uit de hoogste kringen, die met een tante die te verleidelijk is om helemaal echt te kunnen zijn een zotte zomer beleven. Dit verhaal had op zich al aanknopingspunten genoeg om het leven in Mexico te observeren. Maar Cuarón voegde er nog wat aan toe: behalve de verteller die als een nieuwslezer droge, maar bepaald niet waardenvrije feiten opsomt en ironisch commentaar levert op het leven en de toekomstpaden van de jongens, doorsneed Cuarón zijn film ook met documentaire-achtige beelden van demonstraties en processies. "Net zoals de verteller duidelijk maakt dat er meer aan de hand is dan de beslommeringen van de jongens, zo draait de camera van de filmactie weg om de blik te richten op de details van hun levens die veelzeggender zijn. Voor een jongen als Tenoch is het vanzelfsprekend dat hij een kant en klare maaltijd op zijn bord krijgt, ik laat zien dat er ook mensen bezig zijn die te bereiden."
De suggestie dat het door al deze aanwijzingen voor de hand ligt de weinig verscholen subtekst van zijn film politiek te interpreteren, wuift Cuarón echter weg. "Ik houd er niet van als politieke statements een film voortstuwen, zoals dat in veel hedendaagse Latijns-Amerikaanse films het geval is. Of bij de latere Godard, aan wie ik zeer schatplichtig ben. Voor mij is alles politiek, maar de manier om dat duidelijk te maken is aan de hand van persoonlijke en emotionele ervaringen. De voice-over en de documentairebeelden worden gebruikt om de personages deel uit te laten maken van hun omgeving, om te laten zien dat iedereen een product is van de maatschappij waarin hij leeft. Filmisch hebben we dat opgelost door alles in een kettingreactie in verband met elkaar te brengen."

Joint
Y tu mamá también wordt verteld als een roadmovie. Cuarón verkeerde in de gelukkige omstandigheid dat hij zijn film ook volgens dat patroon, chronologisch kon draaien. "Als je in sequentie schiet, dan geeft dat je de vrijheid om op de set nog veel te experimenteren en improviseren. Zo hebben we wel eens gekeken of het een meerwaarde gaf als we de jongens een echte joint zouden laten roken om het realistischer te maken. Onnodig om te zeggen dat dat niet zo werkt. Maar het was wel leuk om daar proefondervindelijk achter te komen. Voor de acteurs heeft het chronologisch opnemen als voordeel dat ze zich minder met continuïteitsproblemen bezig hoeven te houden en zich kunnen concentreren op het opbouwen van een emotie.
"Een andere bijkomstigheid was dat Gael en Diego elkaar in het echt ook al vanaf hun kinderjaren kenden, maar dat ze maar weinig tijd hadden om met Maribel [Verdú, die de tante speelt] te repeteren. Je ziet dan ook gedurende de film dat het ijs tussen hen letterlijk wordt gebroken. Alleen de laatste scène hebben we niet in de goede volgorde opgenomen. Anders hadden ze te zeer naar een dramatisch hoogtepunt toegewerkt."
Niet alleen het blowen als tienertijdverdrijf werd door Cuarón voortvarend aangepakt in zijn film. Ook op tamelijk expliciete seksscènes werd niet bezuinigd. "Ik weet nu al dat er voor de Amerikaanse release bepaalde scènes zullen moeten worden gekuist. Daar kan ik wel rouwig om zijn, maar dat is nu eenmaal de realiteit. We kunnen altijd nog de director's cut op de dvd zetten. Gael en Diego hebben allebei al naam gemaakt in de Mexicaanse soapindustrie, maar ondertussen hebben ze als bijnaam de 'porno infants' gekregen door Y tu mamá también. Maar zonder gekheid, wat mij altijd zo stoort aan Amerikaanse tienerfilms is de glamoureuze kijk op seks die ze hebben. Seks mag dan wel het voornaamste zijn waar tieners zich mee bezig houden, maar dat wil helemaal niet zeggen dat ze er ook goed in zijn. De seks in Y tu mamá también is onhandig en direct. En ik laat ook ruimte voor de gevoelens van schaamte die erbij horen."

Dana Linssen


Y tu mamá también

De puberteit van een ex-kolonie

In Y tu mamá también reizen twee zeventienjarige jongens en een elf jaar oudere vrouw naar een onbestaand strandparadijs en de volwassenheid. Alfonso Cuarón maakte er een gelaagd meesterwerkje van.

Boezemvrienden Julio en Tenoch nodigen de bloedmooie, 28-jarige Luisa uit voor een strandreisje. De ter plekke bedachte bestemming: het imaginaire Boca del Ciel. Als Luisa bedrogen wordt door haar man neemt ze het aanbod aan en zo begint het drietal per gammele stationwagon een reis naar nergens dwars door Mexico.
Y tu mamá también lijkt op het eerste gezicht een roadmovie: de reis is belangrijker dan de bestemming en is behalve een fysieke ook een psychologische trip. Maar wie beter kijkt ziet meerdere lagen. Zo zijn de hoofdpersonen niet zomaar twee hitsige tieners. In droge voice-overs wordt hun sociale achtergrond ingevuld als betrof het een formulier van de burgerlijke stand. Julio is met zijn alleenstaande moeder en activistische zus een typisch exponent van de Mexicaanse lagere middenklasse. Tenoch is alleen via zijn Azteken-naam verbonden met die maatschappelijke laag. Zijn vader is een steenrijke zakenman met politieke vrienden in de allerhoogste kringen, zijn moeder een zweverig new age-type. Ondanks hun verschillen delen de jongens een diepe vriendschap die gebaseerd is op een gedeelde liefde voor weed, meisjes en Mexico. In hun behoefte aan eenheid hebben ze zichzelf gebombardeerd tot 'charolastras', een soort moderne stadscowboys.
Gedurende hun reis ontdekken Julio en Tenoch dingen van elkaar die ze liever niet zouden weten en merken ze dat hun jeugdvriendschap minder vanzelfsprekend is dan ze dachten. De veel oudere Luisa, die tijdens de reis transformeert van lustobject tot praatpaal en lerares, functioneert hierbij als katalysator. Dat zij afkomstig is uit Spanje, Mexico's vroegere kolonisator, is veelzeggend. Voor wie dat wil zien kan de reis van het drietal geïnterpreteerd worden als afspiegeling van een natie die op het punt staat zijn puberteit in te leveren voor de volwassenheid. Het Mexicaanse duo verliest zijn onschuld bij de ontgoochelde schone uit het oude moederland. Het is een interpretatie die de titel ('En jouw moeder ook') een diepere lading meegeeft dan de machoverwensing die hij in eerste instantie lijkt.

Jeugdslang
Y tu mama también is een coming-of-age-verhaal, een roadmovie, een drama over liefde en vriendschap en een politieke parabel ineen. Dat die combinatie van zoveel verschillende, zware onderwerpen dragelijk is - ja, zelfs aantrekkelijk voor een breed publiek - heeft alles te maken met de humor die als een relativerende saus over de film is uitgegoten. Bovendien hebben de scenarioschrijvende broers Cuarón er alles aan gedaan de karakters zo authentiek mogelijk neer te zetten. Zo spreken Julio en Tenoch zeer actueel Chilango, het jeugdslang uit Mexico-Stad. De Spaanse steractrice Maribel Verdú is zeer overtuigend als breekbare maar toch oersterke Luisa. De bloot- en seksscènes, die zeker voor Mexicaanse begrippen erg ver gaan, komen ongeforceerd en eerlijk over.
Dat de Mexicaanse film in de lift zit, was de afgelopen jaren al te merken op het Filmfestival Rotterdam waar vorig jaar
Amores perros en dit jaar Japón opzien baarden. Maar met Y tu mamá también heeft regisseur Alfonso Cuarón een heel belangrijke film gemaakt, die het wel eens zou kunnen schoppen tot klassieker van de moderne Mexicaanse cinema. Deze film is een sleutelfilm. Hij vertelt niet alleen het verhaal over het opgroeien van twee individuen of de volwassenwording van het land waar zij voor staan. Hij markeert ook de volwassenheid van de Mexicaanse film.

Edo Dijksterhuis

Y tu mamá también
Mexico, 2001
Productie: Jorge Vergara, Alfonso Cuarón
Regie: Alfonso Cuarón
Scenario: Carlos Cuarón, Alfonso Cuarón
Camera: Emmanuel Lubezki
Montage: Alfonso Cuarón, Alex Rodriguez
Art direction: Miguel Angel Alvarez
Muziek: José Enrique Fernández, Camilo Lara
Met: Maribel Verdú, Gael García Bernal, Diego Luna, Diana Bracho
Kleur, 105 minuten
Distributie: Paradiso
Te zien: vanaf 6 juni

Naar boven