Mei 2003, nr 244

Wiebke von Carolsfeld

Stem uit Nova Scotia

Regisseur Wiebke von Carolsfeld debuteert met Marion Bridge, een familiedrama over drie volwassen zussen tussen een zieke moeder en een afwezige vader. Gesprek met een Duitse literatuurliefhebber die in Canada viel voor film. "Als je eenmaal van huis gaat, blijf je altijd onderweg."

Op de dag af dertien jaar nadat de Duitse Wiebke von Carolsfeld in Canada arriveerde, ging haar debuutfilm in première op het filmfestival van Toronto. In de week die volgde won ze de prijs voor het beste Canadese debuut - op het festival dat ze direct na aankomst in Canada voor het eerst bezocht.
Begin dit jaar is Von Carolsfeld (38) voor het eerst in Rotterdam waar haar debuut Marion Bridge op het filmfestival in competitie draait. Ze heeft een stel ondeugende glimoogjes verstopt achter een brilletje en een rommelig staartje dat eigenwijs op haar hoofd wiebelt. Het enthousiasme waarmee ze over haar werk praat is aanstekelijk. Haar stem klinkt lager en nasaler dan gewoonlijk, zegt ze, want ze is snipverkouden. Twee dagen eerder is 's nachts tijdens een storm het raam uit haar hotelkamer gewaaid. Een andere kamer kreeg ze niet, want door het festival was alles volgeboekt. "Ach", haalt ze haar schouders op: ze heeft wel voor hetere vuren gestaan.
Von Carolsfeld was 24 jaar toen ze naar Toronto verhuisde vanwege een vriendje. Daarvoor studeerde ze middeleeuwse literatuur en geschiedenis in Keulen en werkte ze als redacteur bij een uitgeverij. In Canada vond ze een baantje als filmeditor, een functie die in het verlengde leek te liggen van haar vorige ('book editor'). Von Carolsfeld: "Monteren gaat ook over het vertellen van een verhaal. Structuur, plot, dat soort dingen, dus ik dacht: dat kan ik wel." Van monteren kwam regisseren. Eerst een paar korte films en toen Marion Bridge. "Mijn eerste grote liefde was lezen, literatuur. Film was niet meer dan een tweede gedachte. Sinds ik naar Canada ben vertrokken heeft film literatuur voorbijgestreeft. Ik word tegenwoordig onhandelbaar als ik niet minstens twee films per week zie."

Vogel
Marion Bridge gaat over drie volwassen zussen: een die rookt (Agnes), een die zeurt (Theresa) en eentje die in stilte lijdt onder een mislukte coupe (Louise). De jongste, Agnes (Molly Parker), keert terug naar haar geboorteplaats Sydney in Nova Scotia om haar zieke moeder te helpen verzorgen. Beide oudere zussen - de een ongetrouwd, de ander net van haar man af - wonen daar nog. Ze zijn doodsbenauwd dat Agnes de boel op stelten komt zetten. Niet zonder reden, want Agnes, zelf net van de drank af, blijkt niet te beroerd om haar doodzieke moeder van een dagelijkse dosis alcohol en nicotine te voorzien. De afwezige vader is een raadsel dat zich langzaam ontvouwt. Dat Agnes zelf weer aan de drank gaat ontlokt een boze 'zie je wel'-reactie aan haar zussen. Toch brengt de ziekte van de moeder ze dichter bij elkaar.
Von Carolsfeld heeft de emoties en karaktertrekken van de zussen subtiel in beelden vormgegeven. Als er ruzie is, kookt het water op de achtergrond. Als ze samen huilen, doen ze dat achter beregende ruiten. Theresa zeult met een koffer terwijl er wieltjes onder zitten. Von Carolsfeld: "Dat stond in het script. Oorspronkelijk was het een toneelstuk in een keuken, de rest gebeurde off-stage. De schrijver, mijn goede vriend Daniel MacIvor, heeft een heel nieuw scenario gemaakt voor de verfilming, met allerlei nieuwe locaties. Ook de leeftijd van de personages is aangepast aan die van de actrices. Agnes was in het toneelstuk de oudste, maar is voor Molly Parker de jongste geworden." Ideeën voor het in beeld brengen van abstracte zaken als verbondenheid, machtstrijd en vrijheid kwamen overal vandaan. "De kapster verfde het haar van de actrices in dezelfde kleur, soms kwam een van de acteurs met een idee. Molly Parker bedacht dat het aardig zou zijn als Agnes op de steek trommelt die ze mee naar beneden brengt voor Louise. Het wordt daardoor een spelletje met haar zus. En ik was erg blij met Molly Parkers jas: we hadden weinig geld voor kostuums en die jas werkte zó mooi! Het is een lange jas, met slippen die wapperen in de wind als Agnes van haar ouderlijk huis wegloopt, bijna alsof ze een vogel is."

Miniatuur
Von Carolsfeld kende de bekende Canadese actrice Molly Parker (
Kissed, Wonderland, Max) al sinds ze haar op een klein Canadees filmfestival aansprak voor een rol in haar korte film From morning on I waited yesterday (1998), over een jonge vrouw die zich overgeeft aan een amour fou met een man die in een winkeltje werkt aan de overkant van haar huis. Net als in Marion Bridge is in die film al de eigen stijl en stem van Von Carolsfeld te herkennen. "Die stem wil verhalen vertellen over vrouwen, wil aandacht schenken aan de kleine momenten in het leven."
Van Carolsfeld is van plan in Canada te blijven om daar films te maken, al heeft ze soms heimwee naar Europa. "Want als je eenmaal van huis gaat, blijf je altijd onderweg." Haar Europese wortels blijven haar zelfs overzee nog kietelen. "In de manier waarop ik verhalen vertel, ben ik behoorlijk beïnvloed door de Noord-Amerikaanse manier van filmmaken: daar heb ik het per slot van rekening geleerd. Ik hou van dramatische films. De verhalllijn van Marion Bridge is in feite vrij traditioneel. Het Europese zit 'm meer in de inhoud; het gaat mij om het miniatuur in het leven. Ik wil weten wat er tussen mensen gebeurt, en welke emoties daarbij komen kijken. Wat we elkaar aandoen en hoe we overleven. I'm a drama queen, a story junky, ik kan er geen genoeg van krijgen."
Ruim 50 minuten verstrijken voor het eerste mannelijke personage in Marion Bridge op het doek verschijnt. "Vooral mannelijke interviewers hebben me daar veel naar gevraagd. Er zijn veel films waar vrouwen zwaar ondergeschikte rollen hebben zonder dat iemand daar ook maar bij stilstaat, zo zijn we daaraan gewend. De meeste films worden ook door mannen gemaakt, voor een mannenpubliek tussen de 15 en 25 jaar. In de literatuur zijn er genoeg vrouwelijke schrijvers en een groot vrouwelijk lezerspubliek. Maar mijn speelfilm, die gelukkig wel in Canada, Amerika en Nederland wordt gedistribueerd, bleek erg moeilijk te verkopen aan de rest van de wereld. Dat komt omdat ik geen rekening hou met dat standaard mannenpubliek. Gelukkig komen er steeds meer vrouwelijke regisseurs bovendrijven. In Canada hebben we bijvoorbeeld Patricia Rozema (Mansfield Park) en Lynne Stopkewich (Kissed). In de Tigercompetitie telde ik vier vrouwelijke regisseurs. Maar het is verbazend hoe weinig het er nog steeds zijn."

Karin Wolfs


Marion Bridge

Marion Bridge.

Het klinkt allemaal vreselijk. Drie zussen zijn elkaar uit het oog verloren. Omdat hun moeder op sterven ligt, komen ze weer eens samen. Vervolgens komen er allerlei familiegeheimen bovendrijven. Maar de zussen krijgen uiteindelijk allemaal een nieuw leven.
Ondanks die aaneenschakeling van rottigheid is Marion Bridge geen vervelende film. Ook geen vrolijke, hoewel het einde een beetje neigt naar het 'samen overwinnen we alles'-cliché.
Regisseur Wiebke von Carolsfeld (van Duitsland naar Canada verhuisd) baseerde Marion Bridge op een toneelstuk van Daniel MacIvor, maar ze gebruikte er geen woord uit. De hoofdrol wordt gespeeld door Molly Parker, eerder ook al opvallend in onmogelijke rollen zoals die van necrofiel in Kissed van Lynne Stopkewich. De andere zussen (Rebecca Jenkins en Stacy Smith) zijn minstens even sterk als Parker. Het knappe van de drie actrices is dat zij geloofwaardige zussen spelen. Ergens lijken ze wel wat op elkaar. Als je goed kijkt, zit 'm dat niet in de gelaatstrekken maar eerder in hun soms geraffineerde, sobere spel.
Marion Bridge brengt op subtiele wijze veel te veel pijnlijke zaken naar voren. Het is niet zo dat een mens niet heel veel ellende kan meemaken, maar een film kan met de beperkte tijd gewoon niet zoveel onderwerpen fatsoenlijk behandelen. De zussen zijn allemaal in iets gevlucht, of het nu drank, een slecht huwelijk of te veel tv kijken is. De moeder is in het verleden ernstig nalatig geweest, maar toch wordt haar, al rochelend op haar doodsbed, weinig kwalijk genomen. Daar heeft Von Carolsfeld ook helemaal geen tijd voor en daarom had ze beter een aantal andere pijnlijke gebeurtenissen kunnen schrappen.
Voorspelbaar is dat de ene zus tussentijds naar de fles grijpt, en een andere zus keer op een keer haar ex-echtgenoot opzoekt. Maar het acteerwerk blijft intrigerend. Het ingehouden spel, waarbij uitbarstingen worden weglaten, redt de zaak. Jammer van het drakerige, krampachtige slot, waarin ze gezellig gaan picknicken op het strand.

Gerlinda Heijwegen

Marion Bridge
Canada, 2002
Productie: Julia Sereny, Jennifer Kawaja, Brent Barclay, Bill Niven
Regie: Wiebke von Carolsfeld
Scenario: Daniel MacIvor, gebaseerd op zijn toneelstuk
Camera: Stefan Ivanov
Montage: Dean Soltys
Muziek: Lesley Barber
Met: Molly Parker, Rebecca Jenkins, Stacy Smith
Kleur, 90 minuten
Distributie: Cinemien
Te zien: vanaf 15 mei


Lot

Haar linkervoortandje zit los. Lot wiebelt ertegen met haar tong. Ze maakt smakgeluiden. Lot grijpt al lopend in haar bilspleet omdat de onderbroek die ze stiekem uitgetrokken heeft zo vervelend jeukte. Lot pakt een babyblauw kinderschaartje en knipt een stuk van haar haren af tot er een lieve schots en scheve kinderpony overblijft.
Lot is een korte film van actrice Tamar van den Dop, die als voorfilm bij Marion Bridge is te zien. Ze vormde een particuliere maar tegelijkertijd voor iedereen herkenbare jeugdherinnering om in een associatieve, lieve film. Dat kinderschaartje, wiebeltandjes, Van den Dop brengt allang vergeten herinneringen weer terug.
Ze neemt een groot risico met haar film. Zo persoonlijk, zo moeilijk soms, het had makkelijk gênant of plat kunnen worden. Een meisje dat het liefst staand als een jongen plast, leert haar incontinente oma dat het helemaal niet erg is om je plas gewoon te laten lopen. Het is de moeilijkste scène van de film. Door een uiterst voorzichtige camera die toch niets ontziet en fraai acteerspel van de oma en het kind wordt het tot een scène waarbij je bijna niet aanwezig wil zijn, zo ontroerend en intiem.
De perkamenten handen van de oma bewegen vrij op het neuriën van haar kleinkind. Wuiven van riet gaat over in een mooi maar truttig gehaakt gordijn in het huis van Lot. Van den Dop beheerst het om van kleine dingen magie te maken.

Gerlinda Heijwegen

Lot
Nederland, 2001
Productie: Gregor Meerman
Regie en senario: Tamar van den Dop
Camera: Gregor Meerman
Montage: Sander Vos
Muziek: Klaas ten Holt
Met: Lot Wuisman, Coby Timp, Annet Malherbe, Hans Snoek
Kleur, 18 minuten
Distributie: Cinemien
Te zien: vanaf 15 mei, als voorfilm bij Marion Bridge

Naar boven