Februari 2005, nr 263

Eléonore Faucher

Twijfel is taboe

De Franse regisseuse Eléonore Faucher debuteert met Brodeuses, over een zeventienjarig zwanger meisje. "De vragen die zij zich stelt, zijn de vragen die alle ouders zich wel eens stellen: 'Kan ik mijn kind wel alles bieden wat het nodig heeft? Ben ik er wel aan toe?'"

Brodeuses.

Er is een leeftijd waarop meisjes 's nachts nog dromen dat hun moeders hun haren strelen als toen ze klein waren. Maar overdag zijn ze nors of kattig en steken ze keer op keer een dolk in dat moederhart om uit alle macht de laatste navelstreng door te snijden en zelfstandig te worden. En misschien wel moeder. De Franse debutante Eléonore Faucher maakte haar eerste film over zo'n soort meisje: Claire, met porseleinbleke huid en vuurrode poppenkrullen. Ze is zeventien en zwanger. Van huis weggelopen vind ze onderdak bij de Armeense Madame Mélikian, die als borduurster voor de grote Parijse modehuizen werkt. Als ik de regiseusse spreek tijdens het Filmfestival Gent is ze zelf ook zwanger. Van haar tweede kind. Het scenario van Brodeuses schreef ze toen ze in verwachting was van haar eerste. Vindt de film daar ook zijn oorsprong?
"Nee, eigenlijk niet. Het idee voor een film over een borduurster ontstond toen ik als tweede camera-assistent werkte. Dat betekende dat mijn voornaamste taak het laden van de film in de camera was. Ik was dus veel in het donker met mijn handen en mijn vingers bezig. Je voelt wat je doet, net als een borduurster.
"Een andere inspiratiebron was de onzichtbare kant van de modewereld: als je een model een modeshow ziet lopen, dan zie je een mooie vrouw in een mooie jurk. Maar je ziet nooit 'les petits mains' (de kleine handen, red.), de mensen die de jurk hebben gemaakt. Ja, de ontwerper mag aan het einde even voor het voetlicht komen, maar de naaisters en de coupeuses blijven altijd onzichtbaar. Dat zijn de mensen en de dingen die je ook nooit ziet als je een film maakt. Dat is eigenlijk heel paradoxaal. Want als ik tijdens het kijken van een film op de techniek ga letten, dan is dat meestal een teken dat het een slechte film is. Maar het zijn wel de processen en de personen die ik in mijn films wil portretteren, de bescheiden mensen die in de schaduw werken.
"Ik koos uiteindelijk voor het borduren als metafoor, omdat ik het een sterk beeld vind: vrouwen die met hun handen bezig zijn, terwijl hun geest vrij is."

Speelde uw eigen zwangerschap helemaal geen rol?
"Er zijn ongeveer 700 meisjes per jaar die in Frankrijk hun kind na de geboorte voor adoptie opgeven. Jij vindt dat misschien weinig, maar ik vind dat 700 meisjes die zo onzeker zijn dat ze niet weten wat ze moeten doen. Claire voelt zich duidelijk niet klaar voor het moederschap, maar het feit dat ze zwanger is geeft haar juist een kans om zich daarop voor te bereiden. Dat is iets wat vaak over het hoofd wordt gezien. Niemand is klaar om een kind te krijgen. Daarom ben je negen maanden in verwachting, om er tegen de tijd dat het kind wordt geboren wel gereed voor te zijn. Dat is een proces wat volgens mij niet alleen voor alle aanstaande moeders geldt, maar ook voor alle vaders. De vragen die Claire zich stelt, zijn vragen die alle ouders zich wel eens stellen: 'Ben ik wel rijk genoeg? Kan ik mijn kind wel alles bieden wat het nodig heeft? Ben ik er wel aan toe? Zal ik wel een goede ouder zijn? Kan ik die verantwoordelijkheid wel aan?' Die negen maanden zijn bedoeld om je over dat soort vragen geen zorgen meer te maken.
"Maar tegenwoordig is het taboe om over je twijfels te praten. Het krijgen van een kind wordt beschouwd als een keuze. Dus men gaat er van uit dat je voordat je zwanger wordt al helemaal klaar bent voor het moederschap. En als je dan toch nog eens twijfelt zegt iedereen: 'Maar je wilde het toch?' Alsof je, zelfs als je iets wilt, niet meer onzeker mag zijn."

Hoe zou u de relatie tussen Claire en Madame Mélikian omschrijven? Neemt zij de plaats van Claires eigen moeder in?
"Claire is erg bang voor het oordeel van haar moeder. Daarom loopt ze ook weg. Madame Mélikian heeft geen oordeel. Ze heeft net haar eigen zoon verloren en is nog te zeer in de rouw om echt met Claires gevoelens bezig te zijn.
"Het feit dat ze wordt geaccepteerd om wie ze is, is iets wat Claire helpt haar weg naar de volwassenheid te vinden. Aan het begin van de film is ze een wild kind, met haar voeten stevig in de modderige grond, dat haar handen wast in de melk van een koe. Claire is aanvankelijk erg animaal en zinnelijk.
"Door Madame Mélikian ontdekt ze een geraffineerde wereld. Een wereld van details en finesse. Ze wordt menselijker en beschaafder. Door te kijken naar de rouw en het verdriet van Madame Mélikian, door die pijn en dat gemis, ontdekt Claire hoe fijn het zal zijn om zelf een kind te hebben. En Madame Mélikian ontdekt dat ze nog onmisbaar is voor iemand. Ze is dus niet een nieuwe moederfiguur. Ze vertegenwoordigt voornamelijk een ander voorbeeld van het vrouwelijke.
"Door kennis te maken met verschillende vrouwelijke rolpatronen is Claire aan het einde van de film volwassen geworden. Ze is autonoom en heeft zich van die rolpatronen los kunnen maken. Daarom beschouw ik de film, net als alle psychologische processen als een reis."

Uw film is erg beeldend en metaforisch verteld. Is hij ook uit een beeld ontstaan?
"Alles is eerst neergeschreven in het scenario. De shots komen later, en zelfs dan niet altijd, dan moest ik echt met mijn cameraman Pierre Cotereau overleggen. Ik ben niet zo visueel ingesteld. Met woorden en met handelingen kan ik meestal meer. Het is bij mij nooit het symbool dat eerst komt, altijd de actie. Ik weet niet wat beter is, alleen dat het bij mij zo werkt, zeker in dit geval. Alles stond in het script. Alles wat ze moesten doen, tot aan de kleinste bewegingen. Dat liet tijdens het draaien weinig ruimte voor improvisatie."

En de scène waarin Claire eindelijk haar ouders bezoekt en haar moeder in de keuken de huid van een paling stroopt?
"Ook die is ontstaan uit de dramatische situatie en niet uit het beeld. Er moest een lang gesprek tussen Claire en haar moeder plaatsvinden. Dan ga je verder denken en blijkt de keuken een geschikte plaats. Moeders zijn immers altijd bezig en hebben zelden tijd om echt voor een gesprek te gaan zitten. In de streek waar ik vandaag kom, wordt veel paling gegeten, maar eerlijk gezegd had ik die bereiding nog nooit gezien. Dus ik was ook nieuwsgierig naar hoe dat er op film uit zou zien. Achteraf zie je misschien het metaforische en het wrede van dat beeld. Net zoals ik Claire heel vaak in de natuur heb gefilmd, alsof de natuur een soort cocon voor haar is, terwijl ze eigenlijk heel boos is op de natuur. Die heeft haar met die dikke buik en dat logge gewicht opgezadeld. Dan zie je ook hoe toepasselijk het is dat ze juist met de lichtste materialen werkt als ze borduurt: veren, konijnendons, zilverdraad."

Dana Linssen


Brodeuses

Vroegrijp en stuurs

Borduren kan therapeutisch werken. Als het tienermeisje Claire in de intieme film Brodeuses merkt dat ze zwanger is, besluit ze in het naaiatelier van een oudere, rouwende dame te gaan werken. Zo nauwgezet als Claire de steken zet, heeft Eléonore Faucher ook haar fijnmazige speelfilmdebuut geweven.

Als de gynaecoloog een echoscopie maakt, dan draait het tienermeisje Claire haar hoofd weg. Ze hoeft de foetus in haar buik niet te zien. Haar zwangerschap was een ongelukje, en het liefst ontkent ze het bestaan ervan. Claire verbergt haar buik voor haar omgeving onder dikke truien en ze is vastbesloten om de baby na de geboorte af te staan.
Maar naarmate haar zwangerschap vordert, gaat ze steeds meer van haar toekomstige kind houden. Brodeuses, het filmdebuut van Eléonore Faucher, schetst de periode waarin voor Claire de zon weer achter de wolken tevoorschijn komt. En dat is voor een groot deel te danken aan haar favoriete tijdverdrijf: borduren.
Precieus en fijnmazig: het zijn woorden die van toepassing zijn op broderiewerk, en ze passen ook uitstekend bij dit filmdebuut van Eléonore Faucher. Heel behoedzaam brengt de regisseur in beeld hoe Claire haar leven op een nieuw spoor zet als het meisje solliciteert bij Madame Mélikian, een naaister die voor gerenommeerde Franse couturiers werkt. Deze oudere dame heeft zojuist haar zoon verloren na een brommerongeluk en probeert in eenzaamheid haar verdriet de baas te worden.
Zo zitten de twee vrouwen zwijgend tegenover elkaar gebogen over het borduurwerk. In het sfeervolle claire obscur van het donkere atelier groeit dan langzamerhand een band tussen hen, die niet uitgesproken wordt, maar ontstaat door het wederzijds respect voor elkaars problemen. De jonge actrice Lala Naymark en de ervaren Ariane Ascaride (onder andere
Marie-Jo et ses 2 amours en Drôle de Felix) kunnen die introverte emoties heel mooi spelen. De zeventienjarige debutante Naymark combineert de ingetogen neerslachtigheid goed met de vroegrijpe stuursheid die haar personage ook bezit.

Knieën
Als katalysator van de toenadering tussen de twee vrouwen werkt de al even teruggetrokken Guillaume, een vriend van Madame Mélikians zoon die betrokken was bij het motorongeluk en de schuld op zich neemt. Zijn herhaaldelijke bezoeken aan het naaiatelier dragen ertoe bij dat Madame Mélikian de dood van haar zoon verwerkt, en Claire opnieuw de liefde in haar leven ontdekt. In een mooie toenaderingspoging vraagt Guillaume het borduurwerk beter te bekijken. Onder het opgespannen doek ziet hij vooral Claires knieën.
Brodeuses, die vorig jaar in Cannes de prijs van Semaine de la critique won, is een fragiele en intieme film over het verwerken van verlies, en het hervinden van het geluk. Claires supermarktvriendje en haar moeder zijn sinds haar zwangerschap van haar vervreemd, maar ze krijgt er met Guillaume en Madame Mélikian een nieuwe geliefde en een substituut-moeder voor terug. Madame Mélikians leed wordt op haar beurt verzacht door Claire, waar zij als een moeder voor kan zorgen. Het is een harmonieus einde van een zeer uitgebalanceerd filmdebuut.

Pieter Bots

Brodeuses
Frankrijk, 2003
Produktie: Alain Beguigui
Regie: Eléonore Faucher
Scenario: Eléonore Faucher, Gaëlle Macé
Camera: Pierre Cottereau
Montage: Joële Van Effenterre
Muziek: Michael Galasso
Met: Lola Naymark, Ariane Ascaride, Marie Felix, Thomas Laroppe
Kleur, 88 minuten
Distributie: Paradiso
Te zien: vanaf 17 februari

Naar boven