November 2005, nr 271

Tim Burton

Simpele rauwheid

Corpse bride is helemaal geen macabere film, vindt Tim Burton, maar een triest liefdesverhaal met humor. "Ik ben altijd verbaasd als mensen mijn verhalen duister vinden."

Tim Burton.

Even voordat het interview in Venetië met Tim Burton zal beginnen, schuift zijn vrouw aan, actrice Helena Bonham Carter. Sinds kort wonen ze samen in Londen. Zijn vrouw schetst een huis dat door Burton is volgepropt met parafernalia uit zijn eigen films. "Wang is er, uit Big fish. Er staan lampen van fiberglas, die lijken op aliens. Hij heeft een oversized leunstoel uit Charlie and the chocolate factory meegenomen, en daar is sinds kort een verzameling Oempaloempa's bijgekomen. Maar dan wel suïcidale Oempaloempa's. Ze zitten onder het bloed."
Het lijkt erop dat Burton eindelijk zijn plek op deze wereld heeft gevonden. Hij groeide op in het door hemzelf vervloekte Burbank. Een stadje niet al te ver van Los Angeles, waar de studio's staan van NBC, Warner en Disney. Na een opleiding aan het California Institute on the Arts was het niet meer dan logisch dat Burton in 1979 op 21-jarige leeftijd door de animatiestudio's van Disney werd gerekruteerd. Daar zou hij uiteindelijk The nightmare before Christmas maken. Burton bleef in Burbank wonen en werd bekend met films als Batman, Edward Scissorhands, Sleepy Hollow en Charlie and the chocolate factory, allemaal live-action films. De cirkel lijkt rond nu hij vanuit Londen terugkeert naar zijn oude liefde, de animatiefilm.

U bent begonnen als animator, een carrière die in 1993 leidde tot The nightmare before Christmas. Bent u met Corpse bride verder gegaan waar u indertijd was gebleven?
Nee. Het zijn allebei stop-motion films, ze zijn allebei gemaakt met dezelfde techniek. Maar daar houdt de vergelijking ook op. We hebben Corpse bride meer als een 'gewone' film benaderd. Met langere shots, vertragingen, maar vooral ook met close-ups van de personages. Er zitten momenten in dat de poppen elkaar echt aankijken. Dat vraagt om subtiele bewegingen. We hebben nu poppen gebruikt die veel ingewikkelder in elkaar zitten, met allerlei mechaniekjes in hun hoofd.

Als u Corpse bride als een gewone film heeft willen benaderen, waarom heeft u er dan geen live-action film van gemaakt?
Ik wilde uitzoeken wat je allemaal met stop-motion animatie kunt doen. Maar ik had ook het gevoel dat dit verhaal vroeg om deze techniek. Er zit toch een bepaalde rauwheid in stop-motion. Een bepaalde simpele rauwheid, die toch mooi is.

Die rauwheid is onontbeerlijk voor Corpse bride?
Dit is een sprookje. En sprookjes zijn tijdloos. Dan moet je toch het idee hebben dat de film gisteren, maar ook twintig jaar geleden gemaakt had kunnen worden.

Heeft u iets tegen computeranimatie?
Oh, nee. Neem The incredibles, geweldig. Die film zou je niet met stop-motion moeten maken. Maar in Hollywood vergeten ze dat computeranimaties het zo goed doen omdat Pixar films maakt die mensen leuk vinden. En niet omdat het films zijn die met de computer zijn gemaakt. Een tijd geleden hebben we ook voor Corpse bride een test gedaan met computeranimatie. Maar dat voelde gewoon niet goed. Elke film vraagt om zijn eigen techniek.

Opvallend is dat Corpse bride vanaf het begin aanvoelt als een Tim Burton-film. Je voelt dat deze film door dezelfde hand als Sleepy Hollow en Edward Scissorhands is gemaakt. Alsof het er niet toe doet of u een animatie of een live-action film maakt.
Ik teken nu eenmaal op een bepaalde manier. Het wordt helaas altijd hetzelfde... Ik ben niet zo goed dat ik zo maar van stijl kan veranderen.

Begint elke Burton-film dan met een pen en een stuk papier?
Min of meer. Niet altijd. Neem Batman. Maar de films die dichter bij me staan zoals The nightmare before Christmas, maar ook Edward Scissorhands en Big fish, die beginnen wel met mijn tekeningen. Die tekeningen zijn toch de basis, ook voor de live-action films. Wel is animatie op een bepaalde manier puurder. Met mijn tekeningen kan ik dan echt de decors creëren, waardoor het eindresultaat nog dichter bij me ligt.

U werkt vaak met Johnny Depp en ook deze keer heeft hij zijn stem gegeven aan de hoofdpersoon. Opvallend is dat Victor ook echt op Depp lijkt.
Dat terwijl ik dit personage al in mijn hoofd had voordat ik Johnny had benaderd. Victor heb ik veertien jaar geleden al voor het eerst getekend.

Wilt u zeggen dat het toeval is dat Victor op Johnny Depp lijkt?
Toeval? Het is gewoon griezelig.

Nu we toch aan het griezelen zijn. Uw films zijn sprookjes, maar wel sprookjes met morbide trekjes. Waar komt uw fascinatie voor horrorbeelden vandaan?
Ik ben opgegroeid in Burbank, in suburbia. Een wereld waar niks te beleven is. Er is zelfs geen weer. Het is er altijd zonnig. Ik denk dat ik mij uit een soort gevoelsarmoede aangetrokken voelde tot monster movies.

Ondanks de horror, is Corpse bride ook een romantische film.
Ik heb dit ook nooit als een macaber verhaaltje gezien, maar meer als een mooi, triest liefdesverhaal met humor. Die lichte kant is belangrijk voor mij. In Corpse bride lijkt het Land van de Levenden misschien wel meer op het Land van de Doden, en vice versa. Het Land van de Levenden is voor mij een repressieve maatschappij. Terwijl het Land van de Doden staat voor de creatieve geest, vol kleuren en visuele pracht. Een land vol leven en energie. Ik ben altijd verbaasd als mensen mijn verhalen duister vinden. Zelf zie ik dat niet zo. Ik kom uit een omgeving waarin de dood als iets duisters werd gezien, iets waar je niet over sprak. Terwijl ze vlakbij in Mexico veel humor gebruiken om de doden te herdenken. Tijdens Allerzielen lopen ze rond met skeletten die er fantastisch uitzien. Ze dansen er zelfs mee. Dat is een veel positievere manier om met de dood om te gaan. Ik zie dat als een ode aan het leven.

Het is een mooi moment om het gesprek terug te brengen op Engeland. Je zou verwachten dat de man die zo'n hekel heeft aan de gevoelsarmoede van Burbank, zich op zijn gemak zal voelen in Londen. Zijn films ademen de sfeer van de 19e eeuw, Dickens en gothic, elementen die in de Engelse hoofdstad bijna tastbaar aanwezig zijn. Maar er is geen tijd meer. Terwijl hij opstaat, herhaalt hij een grap die hij al eerder tijdens de persconferentie maakte. "Ik ben druk bezig te integreren in de Engelse maatschappij. Gelukkig helpt mijn vrouw me om de Engelse taal onder de knie te krijgen." Maar juist als hij uit het zicht verdwijnt, maakt hij nog een opmerking waarmee hij alles lijkt te willen zeggen. "Living in England takes care of the lack of rain over the years."

Jeroen Stout


Corpse bride

Een vrolijke nachtmerrie

Fans van Tim Burton hebben een goed jaar. Eerder kwam al Charlie and the chocolate factory uit, nu verschijnt Corpse bride, dat alle elementen bevat die we van de filmmaker mogen verwachten. Dat maakt de film alleen in animatietechniek baanbrekend.

Een animatiefilm over een jongeman (stem van Johnny Depp) die per ongeluk met een sexy lijk trouwt (Helena Bonham Carter) op de avond voor zijn huwelijk met de vrome Victoria (Emily Watson) - dat kun je wel aan Tim Burton overlaten. Burton is immers specialist in het afwijkende en macabere. Alles is verpakt in zijn herkenbare stijl, die inmiddels zijn commerciële kracht bewezen heeft. Net als in zijn voorgaande films valt er in Corpse bride visueel veel te snoepen: de stop-motion animatie loopt vloeiend, evenals het spectaculaire camerawerk. Daarbij doen de decors vertrouwd aan; ze verbeelden Burtons gotische sprookjeswereld goed. Dat het overwegend onderhoudende verhaal op sommige punten wat inzakt, wordt dus goed opgevangen door visuele pracht en technisch vernuft.
Corpse bride is op het gebied van stop-motion animatie een grote stap vooruit en laat daarmee zijn voorganger The nightmare before Christmas (1993) achter zich. Voor het eerst werd alles vastgelegd met digitale camera's, waardoor shots veel sneller controleerbaar zijn dan bij film. Vroeger moesten de animatoren een dag wachten om het resultaat te zien, nu slechts twee uur. Ook zijn de camera's kleiner zodat ze makkelijker manoeuvreerbaar zijn en dichter bij de poppen kunnen staan.

Sexy
Een bekend stijlelement van Burton is het contrast tussen de 'normale' wereld en de afwijkende, bijzondere wereld, waarbij de laatste altijd zijn voorkeur heeft. In Corpse bride wordt de Victoriaanse tijd weergegeven in koude blauwtinten, terwijl de onderwereld van de doden uit vrolijke kleuren bestaat. Het is er dan ook een stuk leuker toeven dan in het dodelijk saaie land der levenden. De bruiden Corpse Bride en Victoria vormen allebei een weerspiegeling van de Victoriaanse tijd. Victoria straalt op een lieflijke wijze de vroomheid uit van die tijd (wat haar naam ook al aangeeft). Corpse Bride is een meer sexy variant. Zij verbeeldt de onderdrukte seksualiteit die onder de oppervlakte sidderde. Dat Bonham Carter haar stem leende aan de macabere bruid en de pop ook daadwerkelijk iets op haar lijkt, is een goede zet geweest. Bonham Carter heeft immers eerder een sexy, psychotische dame gespeeld in
Fight club en Novocaine.
Uiteindelijk gloort er hoop voor het land der levenden: ware liefde krijgt alsnog een kans. Originaliteit en warm positivisme eisen hun plaats op in het Victoriaanse keurslijf. Net zoals Burton zijn plaats uiteindelijk heeft veroverd in Hollywood. Want hoewel Burton zich de rol van buitenbeentje in zonnig Hollywood heeft aangemeten - net als zijn personages -, wordt hij daar tegenwoordig juist geroemd om zijn afwijkende visuele stijl en status van excentriekeling. Burtons commerciële succes is het bewijs dat hij inmiddels is geaccepteerd door de mainstream. Aan de ene kant betekent dit dat er in Hollywood plaats is voor originaliteit, aan de andere kant dat Burtons extravagantie er slechts de nieuwe marketingstrategie is.

Michael Minneboo

Tim Burton's Corpse bride
Verenigde Staten, 2005
Productie: Tim Burton, Allison Abbate
Regie: Mike Johnson, Tim Burton
Scenario: John August, Caroline Thompson, Pamela Pettler
Camera: Pete Kozachik
Montage: Jonathan Lucas, Chris Lebenzon
Production design: Alex McDowell
Muziek en liedjes: Danny Elfman
Met: Johnny Depp, Helena Bonham Carter, Emily Watson, Albert Finney, Richard E. Grant, Joanna Lumley, Christopher Lee
Kleur, 76 minuten
Distributie: Warner
Te zien: vanaf 3 november

Naar boven