Februari 2006, nr 274

George Clooney

El gringo politico

Over een regisseur, acteur, schrijver, versierder, feestbeest, en meervoudig Golden Globe-winnaar die zijn reputatie behield maar ook een serieus politiek verhaal vertelt. En geloofwaardig blijft. George Clooney is binnenkort te zien in twee opmerkelijke films: Good night, and good luck. (met punt) en Syriana.

George Clooney in Good night, and good luck.

Er was een tijd waarin schrijvers van achtergrondverhalen over George Clooney hun dialectische kringspier braken over de vraag of huisvarkentje Max de nieuwe vriendin van de acteur wel zou accepteren. En waarin hordes roddelcolumnisten zich bogen over de vraag of die nieuwe vriendin wel goed genoeg was voor de held uit Ocean's eleven.
Maar tijden veranderen en sterren soms ook. Geopolitieke overwegingen dwongen de acteur uit zijn jakuzi te komen en zijn 'star power' te gebruiken om aardse misstanden achterop de oogbollen van het filmpubliek te projecteren. Binnenkort verschijnen bovendien twee Clooney-films die met wat kerosine en een lucifer de soms twijfelachtige mores in de Amerikaanse politiek doen oplichten.
Good night, and good luck., over het gevecht tussen tv-presentator Ed Murrow en paranoïde communistenjager Joseph McCarthy, regisseerde Clooney zelf en in Syriana speelt de vijftien kilo aangekomen acteur een uitgebluste en gemangelde CIA-agent die in het denkbeeldige koninkrijk Syriana de Amerikaanse politieke belangen probeert veilig te stellen.
Voor zijn rol in Syriana kreeg Clooney een Golden Globe en bij de Britse BAFTA's is hij met Good night, and good luck. genomineerd voor Beste Film, Beste Regie, Beste Scenario en Beste Mannelijke Bijrol. In die laatste categorie kreeg hij ook met Syriana een nominatie.

Spreekbuis
George Timothy Clooney's (1961) voorouders woonden in hetzelfde land als de voorouders van The Dubliners en dat is op zich genoeg om van elke gezonde man een geestelijk wrak te maken. Toch beletten de café-hymnen van het groepje bebaarde sirenen de acteur niet om in de VS met ziekenhuissoap ER door te stoten naar een groot publiek en als sekssymbool het nieuwe millennium binnen te wandelen. Na een decennium feestjes en vrouwen aflopen, heeft de acteur daar nog steeds geen genoeg van gekregen maar Clooney ontdekte wel dat er meer is dan premières en prijsuitreikingen.
De acteur is inmiddels net als U2-icoon Bono een spreekbuis voor Make Poverty History, een club van meer dan vijfhonderd organisaties die zich inzet voor meer rechtvaardigheid, betere hulp en schuldkwijtschelding voor de armste landen op de planeet. Onlangs deed hij samen met Bono nog een oproep aan de president van de Wereldbank om de hulp aan enkele Afrikaanse landen te verhogen.
Daarmee staat Clooney in een lange traditie van 'Hollywood-liberals' waar ook Humphrey Bogart, Gregory Peck, Warren Beatty, Tim Robbins, Susan Sarandon en Sean Penn deel van uitmaken. Sean Penn bekritiseerde de oorlogen tegen Irak en recentelijk het slappe optreden van 'Washington' na de orkaan Katrina, Warren Beatty bemoeit zich zowat overal mee en roept al zo lang dat hij zich verkiesbaar stelt voor het presidentschap dat het ondertussen een grap is geworden, en 'Hanoi Jane' Fonda predikt al enkele decennia voor harmonie en sociale rechtvaardigheid.
Clooney wijst net als Robbins en Sarandon vooral op het cruciale belang van een vrije pers en de vrijheid van meningsuiting. Over journalisten zei hij: "Zij zijn de eerste geschiedschrijvers. Er is nog steeds geen einde gekomen aan McCarthy, het is een zware tijd geweest voor journalisten. Als je de overheid moeilijke vragen stelt, als die al een persconferentie geeft, dan word je achter in de kamer gezet en worden je rechten ingetrokken. De overheid in twijfel trekken wordt gezien als onpatriottisch." (...) "Vrijheid van pers is het cement van onze democratie. En met die vrijheid komt verantwoordelijkheid." En daarom maakte Clooney Good night, and good luck.

Heksenjacht
In 2002 regisseerde Clooney
Confessions of a dangerous mind, die trouwens werd geschreven door Charlie Kaufmann (Being John Malkovich en Eternal sunshine of the spotless mind), een bizarre biopic over de legendarische televisiepresentator Chuck Barris die in zijn autobiografie beweerde 33 keer als huurmoordenaar voor de CIA te zijn ingezet. Vergelijk Ron Brandsteder die in de nachtelijke uren gehuld in zwart latex voor de BVD vijanden van het Koninkrijk der Nederlanden omlegt. In zekere zin is het een politieke film - of het verhaal nou waar is of niet - maar dan net zozeer over de lange schaduwen in televisieland als over het landsbestuur.
Good night, and good luck. is eenduidiger en kijkt zijn onderwerp recht in de ogen. Als een van de weinigen durfde 'See it now'-presentator Edward Murrow in 1953 communistenjager McCarthy aan te pakken. Niet door net als de paranoïde fantast allerlei verhalen te verzinnen maar juist door McCarthy's verhalen op hun interne consistentie te beoordelen. De film speelt zich op enkele scènes na helemaal af op de redactie van CBS, en wordt bevolkt door robuuste, strak gekapte mannen. Clooney koos voor zwart-wit en dat maakt dat de archiefbeelden - we zien alleen de echte McCarthy als voorzitter van de Tydings Commissie - naadloos aansluiten bij de filmbeelden. Murrows wordt met ingehouden ironie en standvastigheid gespeeld door David Strathairn. Good night, and good luck. is misschien voor sommige kijkers pedant: bijna elke zin is letterlijk over te hevelen naar de jaren na 11 september, waardoor Murrows' verhaal klinkt als een waarschuwing dat journalisten langzaam inslapen. Maar toch werkt de film. Onder meer omdat Clooney zijn personages ook zelfkritiek en twijfel toestond. Bijvoorbeeld als Joe Wershba (Robert Downey Jr.) 's avonds in bed naast zijn vrouw ligt en haar vraagt of ze echt geen vergissing maken. Of ze niet eigenlijk een stelletje communisten verdedigen en door volgende generaties veroordeeld zullen worden. De film werkt ook omdat je als kijker beseft dat heksenjachten niet iets uit het verleden zijn maar altijd zullen bestaan. Clooney hoeft zijn verhaal niet in onze voorhoofden te kerven, dat doen we zelf wel. Vrijheid moet nou eenmaal altijd opnieuw worden bevochten.
Clooney heeft naast lof ook al heel wat kritiek over zich heen gekregen. Conservatieve commentatoren beweren dat de film niet één beschuldiging van senator McCarthy weet te ontkrachten. Alsof Clooney alle dossiers doorspitte op zoek naar het ongelijk van de communistenjager. Dan heb je het helaas niet begrepen. Een van die commentatoren is journalist Allan Ryskind die McCarthy's werk binnenkort dunnetjes overdoet in zijn nog te verschijnen boek 'Communism in Hollywood'.

Oliebelangen
Syriana gaat op een hele andere manier over vrijheid. Namelijk over de vrijheid om te pakken wat je pakken kunt. De film vertelt een complex verhaal over de Amerikaanse buitenlandse politiek, de politiek in het Midden Oosten en de macht van olieconglomeraten. Om dat allemaal in twee uur duidelijk te maken, volgt Syriana vijf verschillende verhaallijnen die tijdens het kijken nauwelijks uit elkaar zijn te houden. Maar dat is geen bezwaar, het is eerder een illustratie van de complexiteit van het onderwerp. Hier is eindelijk een film die die complexiteit niet terugbrengt tot een filmische werkelijkheid maar meegaat in de onoverzichtelijke realiteit.
Het voert te ver om de plot hier uiteen te zetten maar het is duidelijk dat Clooney politieke motieven had om deze rol aan te nemen. Hij speelt de rol van CIA-agent Robert Barnes die wordt ingezet om Amerikaanse oliebelangen veilig te stellen maar eigenlijk geen idee heeft wie hem nou eigenlijk bestuurt. In een interview zijn Clooney: "Familieverhalen zijn niet belangrijk op dit punt in de geschiedenis. De echte problemen liggen bij politieke structuren en corruptie. We wijzen met deze film niet met onze vinger naar de ene politieke partij of naar de andere. Dit land heeft een probleem en dat moet worden opgelost, wie er ook aan de macht is. Op z'n minst wil ik later terugkijken en weten dat ik aan de goede kant van de geschiedenis stond, of op z'n minst open stond voor discussie over deze onderwerpen. Het gaat me er niet om dat deze rol zo fantastisch was, maar omdat ik per se bij deze film betrokken wilde zijn."
Syriana werd geschreven en geregisseerd door Stephen Gaghan, die ook het script voor Steven Soderberghs Traffic voor z'n rekening nam (en een scriptbewerking voor The Da Vinci code afwees). En Soderbergh is trouwens een zakenpartner en vriend van Clooney. Na de opnamen van Soderberghs Out of sight richtten de twee filmmakers het productiebedrijf Section 8 Entertainment op dat onder meer Good night, and good luck. produceerde. Participant Productions, een andere producent van Syriana en een organisatie die via de media naar rechtvaardigheid streeft, zette een aparte website op voor de film. "Changing the world one story at the time" staat bovenaan de website te lezen. "Participant believes that people are basically good (even in Hollywood!)"

George Clooney in Syriana.

Gokfanaten
Maar er moet nog steeds geld worden verdiend en er moet nog steeds worden gefeest. En waar kun je dat beter doen dan in Las Vegas? Net buiten de 'Las Vegas strip' - het uitgerekte hotelgetto - investeerde Clooney samen met vriend en nachtclubkoning Rande Gerber in het drie miljard dollar kostende casino- en hotelcomplex Las Ramblas dat de 'Europese chic' terug moet brengen naar de kauwgomkauwende gokfanaten in de woestijn. Naar eigen zeggen doneert Clooney vijfentwintig procent van zijn aandeel in de winsten van het casino aan Make Poverty History.
Maar ondanks alles wil de acteur niet de politiek in: "Nee, ik ben met te veel vrouwen naar bed geweest, ik heb te veel drugs gebruikt en ik ben naar te veel feestjes geweest." Maar hij blijft wel op de barricaden staan: "Elke burger heeft de verantwoordelijkheid om zich uit te spreken. Je uitspreken is het actieve deel van onze grondwet, namelijk om onze autoriteiten in twijfel te trekken. Good night, and good luck. is een pro-Amerikaanse film. Dit is het soort films dat wij moeten maken. Want het hele idee van 'Amerika' is gebaseerd op het stellen van vragen. Dat is waarom de dertien Amerikaanse staten de Engelse koning George verlieten."

Ronald Rovers

Good night, and good luck. is de slotfilm van het Filmfestival Rotterdam en is daarna te zien vanaf 23 februari. Syriana is te zien vanaf 9 maart.


Filmfestival Rotterdam

Het Filmfestival Rotterdam vindt plaats van 25 januari t/m 5 februari. Festivalcentrum: De Doelen, Kruisplein, Rotterdam. Reserveringen: 010-8909000. Informatie: www.filmfestivalrotterdam.com

Programmaonderdelen:
* Tiger Awards
* White Light
* Exploding Television
* Vita Brevis
* Short: As long as it takes
* Artist in Focus: Sarah Morris
* Filmmaker in Focus: Nagasaki Shunichi
* Filmmaker in Focus: Stephen Dwoskin
* Hot Spots
* Cinema Regained, Noel Vera en Cine Fantom
* Exposing Cinema
* What (is) cinema?

Lees ook ons dagelijkse weblog op http://filmkrant.blogspot.com

Naar boven