September 2006, nr 280

13(Tzameti)

Puntje van je stoel

Géla Babluani, de in Frankrijk opgegroeide zoon van de Georgische regisseur Temur Babluani, debuteert met 13(Tzameti), een inventieve thriller uitmondend in drie kwartier nagelbijtende spanning.

Sébastien is niet zo'n geluksvogel. Meteen in het openingsshot van 13(Tzameti), Géla Babluani's debuutfilm, wordt dit duidelijk: hij loopt te zeulen met een stel ladders (nooit onderdoor lopen!) en zijn pad kruist dat van een zwarte kat. Babluani legt er geen nadruk op, maar laat de symbolen hun werk in stilte doen, zoals alles zich in het eerste half uur van zijn thriller rustig opbouwt. Die kalmte is echter verraderlijk: het tweede deel van de film is ongekend spannend.
De ladders heeft Sébastien (gespeeld door George Babluani, de broer van de regisseur) nodig voor zijn werk als klusjesman voor morfineverslaafde crimineel Godon. Tijdens zijn werk hoort hij dat die een klassieke 'laatste slag' beraamt. Als Godon vervolgens sterft aan een overdosis besluit Sébastien, zonder exact te weten waaraan hij begint, Godons plaats in te nemen. Het is een slimme omdraaiing van een standaard thrillergegeven: tegenover de onschuldige, gevangen in criminele activiteiten die hem boven het hoofd stijgen (zie voor het prototype Hitchcocks North by northwest). In 13(Tzameti) duikt de 'onschuldige' met open ogen en bij vol bewustzijn in het gevaar. Maar Sébastien zal er niet met dezelfde nonchalance vanaf kunnen komen als Cary Grant.

Politieke lading
Géla Babluani houdt het in 13(Tzameti) dicht bij huis. Behalve broer George in de hoofdrol castte hij ook zijn zus Olga, weliswaar in een kleinere rol, maar wel de enige vrouwelijke rol van betekenis in de film. Beiden acteren voor het eerst, al hadden ze (evenals hun broer) vast al ervaring op een filmset. Vader Temur (die ook een bijrolletje speelt) was in de jaren tachtig en negentig zelf regisseur in thuisland Georgië, toen nog Sovjet-republiek. In 1992 had hij met zijn laatste film Udzinarta mze (The sun of the wakeful) een bescheiden internationale hit. Kort daarna stuurde hij zijn kinderen naar Frankrijk om het geweld van zijn vaderland te ontvluchten. Sébastien lijkt dus, als jonge Georgische immigrant in Frankrijk, een verlengstuk van de regisseur.
Het wordt daarmee aanlokkelijk om de bruutheid van de situatie waarin Sébastien terechtkomt een politieke lading te geven. Die ligt echter meer bij de kijker dan bij de maker. Babluani is geen 'sociaal geëngageerd' filmmaker. Zijn thriller heeft niet expliciet iets te zeggen over de hedendaagse Franse maatschappij, zoals bijvoorbeeld Michael Haneke's
Caché dat recentelijk wel had. In 13(Tzameti) draait het om spanning. Om het opbouwen ervan, en met name om het zo lang mogelijk vasthouden. Dit doet Babluani voortreffelijk, met contrastrijke zwart-witbeelden waarin de ogen van zijn hoofdrolspeler vaak centraal staan, en met een effectieve montage met een onmiskenbare Russische invloed.
Dat de plotafwikkeling aan het eind van de film dan wat schematisch is, doet er niet veel meer toe. De kijker heeft dan drie kwartier op het puntje van zijn stoel gezeten en kan de rust wel even gebruiken. En uiteindelijk is 13(Tzameti) toch vooral een stijloefening, een effectief visitekaartje voor jonge hond Babluani. Naar verluidt gaat de nu 27-jarige regisseur zelf de onvermijdelijke Hollywood-remake maken.

Joost Broeren

13(Tzameti)
Frankrijk/Georgië, 2005
Productie, regie en scenario: Géla Babluani
Camera: Tariel Meliava
Montage: Noémie Moreau
Geluid: Ludovic Elias
Muziek: East (Troublemakers)
Met: George Babluani, Aurélien Recoing, Philippe Passon, Pascal Bongard
Zwart-wit, 93 minuten
Distributie: Filmmuseum
Te zien: vanaf 31 augustus



Géla Babluani

Koud gesteld

In het zwartgallige debuut 13(Tzameti) belandt de hoofdpersoon in het meest bizarre spel dat de afgelopen tijd over het scherm voorbijtrok. Dante's tiende cirkel van de hel.

Géla Babluani.

De Frans-Georgische filmmaker Géla Babluani (1979) is geen prater. We zitten in een Brussels hotel - een plek waar je eigenlijk alleen hoeft te slapen - met tapijt dat alle geluid absorbeert. De regisseur maakt zich er van af met korte antwoorden en wat gemompel. Hij is moe doordat hij tot vijf uur vanochtend in Parijs in de montagekamer zat. Misschien moet ik hem wakker maken.

Ik werd een beetje misselijk toen ik vanochtend uw film zag.
Het was totaal niet de bedoeling om u misselijk te maken.

Maar begrijpt u waarom?
Ja, dat wel. Ook al was het mijn bedoeling niet. Ik wil de kijkers niet misselijk maken. Of het tegenovergestelde, ik wil ze ook niet blij maken. Ik wil een verhaal vertellen over de manier waarop mensen elkaar manipuleren. De macht die mensen uitoefenen over elkaar.

Doordat de een meer geld heeft dan de ander?
We leven nou eenmaal in een consumptiewereld en een eliminatiewereld.

De film is kritiek op de kapitalistische maatschappij?
Nee, het is eenvoudiger. We zijn in de eerste plaats mensen en niet socialisten of kapitalisten. Manipulatie is niet inherent aan kapitalisme. Het zit verankerd in de mensheid.

We zijn onze dierlijke overlevingsstrategieën niet ontstegen?
Het hoofdpersonage dat in het begin het verhaal vertelt, weet dat hij niet kan terugkeren. Nummer 13 gaat naar een bestemming die hij niet kent. Het idee achter het personage is dat hij bereid is zich op te offeren voor een ander. Dat is ook een menselijke kwaliteit, als je het dan hebt over dierlijke eigenschappen. Hij doet het niet voor het geld. Hij heeft geen geld nodig om een auto te kopen.

Het was geen hebzucht?
Hij heeft het geld niet voor zichzelf nodig maar hij stuurt het naar zijn familie.

Waar komt het extreme geweld in uw film vandaan?
Ik weet niet hoe anderen het doen. Toen ik dertien was, had ik m'n eerste pistool. Geweld en dood waren van alle dagen, het vormde mijn dagelijks leven. Ik besefte dat niet, ik beleefde het. Dat besef kwam pas veel later. Pas toen ik in Frankrijk was, waar we heen gingen toen ik zeventien was, toen realiseerde ik me wat ik had meegemaakt, trouwens zonder dat te dramatiseren. Ik heb ook geen zin om mensen met mijn verhalen te laten huilen door over geweld en ellende te praten. Maar ik heb geen positieve conclusie getrokken over de mensheid. Ik dacht eerst dat die vorm van geweld alleen in Georgië mogelijk was. Maar dat is niet zo.

Speelt daarom het verhaal in Frankrijk en niet in Georgië?
Geweld maakt deel uit van alle mensen. Het is om het even uit welk land ze komen. Iedereen heeft bepaalde gevoelens bij het horen of zien van bepaalde zaken en krijgt tranen in de ogen. Dat is iets universeels.

U wilt mensen niet laten huilen met uw verhalen. Ook niet met uw film. Er is nauwelijks dialoog, nauwelijks muziek, zwart-wit. U geeft de kijker weinig om zich emotioneel aan vast te houden.
De film is koud inderdaad. Ik wilde zo realistisch mogelijk zijn.

Uw volgende film is een romantische komedie?
(Een zeldzame lach.) Nee.

Heeft u ooit een ander einde overwogen? Want tegenover de rauwe zwartgalligheid en spanning van het verhaal staat een wat minder geïnspireerd einde.
(SPOILER!) Ja en nee. De film is gemaakt in stukjes. Ik schreef het scenario en begon te draaien zonder geld. Ik filmde pas als er weer geld was. Daarna monteerde ik dat nieuwe deel en moest ik weer wachten op nieuw geld. Het einde is niet als laatste gefilmd maar de film wijkt wel af van het scenario. In die zin was er sprake van een ander einde. Bepaalde zaken werkten voor mij op papier maar niet in beeld. Dat zijn twee totaal verschillende vormen. De manier van vertellen is anders. Toen ik het verhaal in beelden zag, besefte ik dat de hoofdpersoon niet kon blijven leven. Het is iemand met een sterk overlevingsinstinct. In deze film praat men de hele tijd over geluk en over het lot. Ik denk dat de hoofdpersoon het geluk niet eeuwig aan zijn kant kon hebben. Eerst had hij een kans om te overleven. Later niet meer. Op een bepaald moment keert het geluk zich tegen je. De film zou veel te zoet worden als Sébastien zijn familie wilde helpen, mee deed aan het spel, inderdaad zijn familie al het geld zou sturen en dan de hele boel ook nog zou overleven. Dat zou te mooi zijn. Maar toen ik het scenario schreef, was me dat nog niet duidelijk.

Ziet u nog ergens humor in de film? Ik vraag het nog maar eens in andere woorden omdat ik wil weten hoe cynisch dat Babluani-wereldbeeld nou eigenlijk is.
Nee, er is niet echt humor te vinden. Misschien dat de film noir-stijl of het absurdisme nog wat glimlachjes kan opwekken bij de kijker. De film is niet cynisch. Niet dat idiote spel is het belangrijkst maar het feit dat Sébastien zijn familie helpt en zich opoffert. Dát biedt hoop. Het is de plicht van de mensheid om in het geluk te blijven geloven. Waarom werd u eigenlijk misselijk van de film?

Omdat het de meest cynische, donkere film is die ik de afgelopen tijd zag.
Ik denk dat u een positievere kijk op de mensheid hebt. U kent blijkbaar een zonniger werkelijkheid om het verhaal mee te vergelijken. Maar voor mij is dit 'all there is to it'.

Ronald Rovers

Naar boven