April 2008, nr 298

empties

Oude mensen zijn ook leuk

Knorrige oude man ontdekt leven en liefde. Niet nieuw, beetje van dik hout planken zagen, maar wel erg aaibaar. empties van Jan Sverák was vorig jaar in Tsjechië de best bezochte film.

Twaalf jaar geleden hadden vader en zoon Sverák veel succes (lees: Oscar voor Beste Buitenlandse Film) met het politieke maar vooral intieme kolja. Zoon Jan regisseerde en pa Zdenek schreef het scenario. Pa, een bekende Tsjechische acteur, speelde ook hoofdpersoon Frantisek, een oudere man die door omstandigheden een vijfjarig Russisch jongetje in de schoot geworpen krijgt en zijn leven moet omgooien.
In het derde deel van deze trilogie over levensfasen - het eerste deel is obecná skola ('kleuterschool') uit 1992 - speelt pa Sverák een leraar die eindelijk gaat waarderen wat hij altijd voor lief nam: zijn leven en zijn geliefde.
Dat klinkt belegen maar in empties pakt het allemaal net goed uit. Hoofdpersoon Josef stopt met doceren op een middelbare school en gaat als flessenverzamelaar werken in een lokale supermarkt want thuis zitten kan hij niet. Voor de winkelende vrouwen blijkt hij onweerstaanbaar. Net als voor de buurtalcoholist die dagelijks z'n kratje komt inleveren. Josefs vrouw denkt dat hij er een relatie op na houdt en van de weeromstuit begint ze te flirten met de zwaar bebrilde cursist Duits die ze thuis ontvangt. Tussen de bedrijven door regelt Josef een nieuwe liefde voor z'n dochter die door haar vriendje in de steek werd gelaten en weet hij ons behoorlijk te irriteren met overbodige erotische fantasieën over vrouwen in jarretels. Hoewel die fantasieën helemaal aan het eind wel een fijne 'bite' aan het verhaal geven. Maar hoe, dat verklappen we niet.

Zeur
empties verwijst naar de lege flessen die terugkomen, een beetje klungelige metafoor voor oude mensen en dingen die voorbijgaan. Net zo klungelig als het maatschappelijk commentaar dat de Sveráks in de film verwerkten door de oude man in de supermarkt te laten vervangen door een automatische flesseninneemmachine. Sjonge jonge die vooruitgang toch.
En toch weten ze ons in te pakken. Dat komt doordat die zeurderige hoofdpersoon al snel de man wordt die eindelijk z'n roeping heeft gevonden. Vanaf dat moment kan niks hem nog raken en dat levert een heel aanstekelijk optimisme op.
Minder vrolijk was het achter de camera. Pa Sverák, naar verluidt in werkelijkheid een irritante ouwe zeur, heeft met zijn zoon behoorlijk overhoop gelegen over de ontwikkeling van het hoofdpersonage. Vader Sverák wilde zijn personage namelijk minder sympathiek maken dan zijn zoon in gedachten had. Dat meningsverschil kreeg op den duur zulke onzinnige proporties dat Jan Sverák er in 2005 maar een documentaire over maakte: daddy. Toch hebben die eindeloze discussies effect gehad want hoofdpersoon Josef heeft precies de juiste verhouding sarcasme en warmte om ons mee te slepen in zijn fles-is-half-vol-universum. Mooi hoe Sverák in de laatste seconden laat zien dat niemand volmaakt is, dat we ons hebben laten meeslepen door de sfeer van de film, dat Josef toch niet zo aaibaar is als we dachten.

Ronald Rovers

empties
Tsjechië/Groot Brittannië, 2007
Productie: Eric Abraham, Jan Sverák
Regie: Jan Sverák
Camera: Vladimír Smutny
Scenario: Zdenek Sverák
Montage: Alois Fisárek
Art Direction: Jan Vlasák
Muziek: Ondrej Soukup
Met: Zdenek Sverák, Tatiana Vilhelmová, Daniela Kolárová
Distributie: Benelux
Te zien: vanaf 27 maart

Naar boven